Surah Al-Anfal in Yao: translation and audio
Surah 8 · الأنفال · The Spoils of War · 75 verses
Surah Al-Anfal verse by verse: the Arabic with a recitation you can repeat, the transliteration, and the Yao translation by Abdul Hamid Silika. For the meaning of every word, see Surah Al-Anfal word by word in English.
Verse 1
يَسْـَٔلُونَكَ عَنِ ٱلْأَنفَالِ ۖ قُلِ ٱلْأَنفَالُ لِلَّهِ وَٱلرَّسُولِ ۖ فَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ وَأَصْلِحُوا۟ ذَاتَ بَيْنِكُمْ ۖ وَأَطِيعُوا۟ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥٓ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ
Transliteration yasalūnaka ʿani l-anfāli quli l-anfālu lillahi wal-rasūli fa-ittaqū l-laha wa-aṣliḥū dhāta baynikum wa-aṭīʿū l-laha warasūlahu in kuntum mu'minīna
Yao Akum'buusya ya chipanje chakupalagula (pa ngondo ja Badri kuti chigaŵidwe uli)? Jilani: “Chipanje chakupalagula chiŵele cha Allah ni Ntenga ﷺ (ni ŵachagaŵanye). Basi mun'jogopani Allah ni kolosya yaili chilikati chenu (pakumasya utinda). Ni mumpikanilani Allah ni Ntenga Jwakwe nam'baga jenumanja n’di ŵakulupilila (kusyene).”
Verse 2
إِنَّمَا ٱلْمُؤْمِنُونَ ٱلَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ ٱللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَإِذَا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ ءَايَـٰتُهُۥ زَادَتْهُمْ إِيمَـٰنًا وَعَلَىٰ رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ
Transliteration innamā l-mu'minūna alladhīna idhā dhukira l-lahu wajilat qulūbuhum wa-idhā tuliyat ʿalayhim āyātuhu zādathum īmānan waʿalā rabbihim yatawakkalūna
Yao Chisimu ŵakulupilila (kusyene) ni aŵala ŵaakutiji naga Allah achikolanjidwaga mitima jao jikasan'gumbalaga woga, soni pati achisoomeledwaga ma Ȃya Gakwe gakwajonjechesyaga chikulupi, soni kwa M'mbuje gwao pe ni kwaakwegamilaga.
Verse 3
ٱلَّذِينَ يُقِيمُونَ ٱلصَّلَوٰةَ وَمِمَّا رَزَقْنَـٰهُمْ يُنفِقُونَ
Transliteration alladhīna yuqīmūna l-ṣalata wamimmā razaqnāhum yunfiqūna
Yao Aŵala ŵaakwimikaga Swala mwakolosya, soni mu ichindu yatwapele akasatolaga.
Verse 4
أُو۟لَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلْمُؤْمِنُونَ حَقًّا ۚ لَّهُمْ دَرَجَـٰتٌ عِندَ رَبِّهِمْ وَمَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ
Transliteration ulāika humu l-mu'minūna ḥaqqan lahum darajātun ʿinda rabbihim wamaghfiratun wariz'qun karīmun
Yao Ŵanganyao niŵali ŵakulupilila kusyesyene. Akwete kupata ŵanganyao uchimbichimbi wakulekanganalekangana kwa M'mbuje gwao, ni chikululuko kwisa soni lisiki lyakuchimbichika (lya ku Mbepo).
Verse 5
كَمَآ أَخْرَجَكَ رَبُّكَ مِنۢ بَيْتِكَ بِٱلْحَقِّ وَإِنَّ فَرِيقًا مِّنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ لَكَـٰرِهُونَ
Transliteration kamā akhrajaka rabbuka min baytika bil-ḥaqi wa-inna farīqan mina l-mu'minīna lakārihūna
Yao (Kagaŵanye ka chipanje chakupalagula kaachimile ŵane mu ŵakulupilila pangaumanya ukoto wakwe), mpela yaŵatite pakunkoposya Ambuje ŵenu pannango penu (kuja kungondo ja Badri) mwakuonaonape, mwanti chisimu likuga line mu ŵaakulupilila yachimile (pangaumanya ukoto wangondojo).
Verse 6
يُجَـٰدِلُونَكَ فِى ٱلْحَقِّ بَعْدَ مَا تَبَيَّنَ كَأَنَّمَا يُسَاقُونَ إِلَى ٱلْمَوْتِ وَهُمْ يَنظُرُونَ
Transliteration yujādilūnaka fī l-ḥaqi baʿdamā tabayyana ka-annamā yusāqūna ilā l-mawti wahum yanẓurūna
Yao Akukanilana namwe pa yakuona (gagali magongo gangondojo) panyuma pakuonechela papaswela, (kajichime kakwe ngondojo) mpela atenda kuchinjilidwa kuchiwa aku ali nkulola.
Verse 7
وَإِذْ يَعِدُكُمُ ٱللَّهُ إِحْدَى ٱلطَّآئِفَتَيْنِ أَنَّهَا لَكُمْ وَتَوَدُّونَ أَنَّ غَيْرَ ذَاتِ ٱلشَّوْكَةِ تَكُونُ لَكُمْ وَيُرِيدُ ٱللَّهُ أَن يُحِقَّ ٱلْحَقَّ بِكَلِمَـٰتِهِۦ وَيَقْطَعَ دَابِرَ ٱلْكَـٰفِرِينَ
Transliteration wa-idh yaʿidukumu l-lahu iḥ'dā l-ṭāifatayni annahā lakum watawaddūna anna ghayra dhāti l-shawkati takūnu lakum wayurīdu l-lahu an yuḥiqqa l-ḥaqa bikalimātihi wayaqṭaʿa dābira l-kāfirīna
Yao Soni (kumbuchilani) katema kaŵampaga chilanga Allah cha umo mwa mikutula jiŵili kuti uŵe wenu (mmenyane nao soni chiwwukombole, wauli nkutula wa asilikali), sano jemanja ni kusachililaga yanti (nkutula) wangali machili (wauli wamalonda) uŵe wenu (wachimmenyane nao), kutendaga Allah akusaka kuchisimika chakuona ni maloŵe Gakwe, ni kata njiga sya achimakafili.
Verse 8
لِيُحِقَّ ٱلْحَقَّ وَيُبْطِلَ ٱلْبَـٰطِلَ وَلَوْ كَرِهَ ٱلْمُجْرِمُونَ
Transliteration liyuḥiqqa l-ḥaqa wayub'ṭila l-bāṭila walaw kariha l-muj'rimūna
Yao Kuti achisimiche chakuona ni kuiwesesya yaukoleko, namuno yachime akuleŵa.
Verse 9
إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ فَٱسْتَجَابَ لَكُمْ أَنِّى مُمِدُّكُم بِأَلْفٍ مِّنَ ٱلْمَلَـٰٓئِكَةِ مُرْدِفِينَ
Transliteration idh tastaghīthūna rabbakum fa-is'tajāba lakum annī mumiddukum bi-alfin mina l-malāikati mur'difīna
Yao (Kumbuchilani) katema kamwam'bendaga M'buje gwenu chikamuchisyo, basi niŵan'janjile yanti: “Chisimu Une tinankamuchisye ni sausande jimo (1000) ja achimalaika ŵakutuluka mwakuyana.”
Verse 10
وَمَا جَعَلَهُ ٱللَّهُ إِلَّا بُشْرَىٰ وَلِتَطْمَئِنَّ بِهِۦ قُلُوبُكُمْ ۚ وَمَا ٱلنَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِندِ ٱللَّهِ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ
Transliteration wamā jaʿalahu l-lahu illā bush'rā walitaṭma-inna bihi qulūbukum wamā l-naṣru illā min ʿindi l-lahi inna l-laha ʿazīzun ḥakīmun
Yao Ni nganaitenda yalakweyi Allah ikaŵeje kuti iŵe abali jakusengwasya, ni kuti soni jipate kutulala ni yalakweyo mitima jenu, sano chikulupusyo nganichiŵa chityochele kwinepe ikaŵeje kwa Allah, chisimu Allah ni Jwamachili gakupunda, Jwalunda lwakusokoka.
Verse 11
إِذْ يُغَشِّيكُمُ ٱلنُّعَاسَ أَمَنَةً مِّنْهُ وَيُنَزِّلُ عَلَيْكُم مِّنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءً لِّيُطَهِّرَكُم بِهِۦ وَيُذْهِبَ عَنكُمْ رِجْزَ ٱلشَّيْطَـٰنِ وَلِيَرْبِطَ عَلَىٰ قُلُوبِكُمْ وَيُثَبِّتَ بِهِ ٱلْأَقْدَامَ
Transliteration idh yughashīkumu l-nuʿāsa amanatan min'hu wayunazzilu ʿalaykum mina l-samāi māan liyuṭahhirakum bihi wayudh'hiba ʿankum rij'za l-shayṭāni waliyarbiṭa ʿalā qulūbikum wayuthabbita bihi l-aqdāma
Yao (Kumbuchilani) katema kaŵankupwile (Allah) ni lugono kuŵa ntunjelele wakuuma Kukwakwe, ni kuntuluchisya ŵanganyammwe kuumila kwinani mesi (ga wula) kuti answejesye nago ni kuntyochesya masongono ga shetani, nikuti amulimbanganye m’mitima mwenu (kuti mukaŵa ni woga), ni kulimbanganya nago makau (kuti gakawowochela munsanga).
Verse 12
إِذْ يُوحِى رَبُّكَ إِلَى ٱلْمَلَـٰٓئِكَةِ أَنِّى مَعَكُمْ فَثَبِّتُوا۟ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ۚ سَأُلْقِى فِى قُلُوبِ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ٱلرُّعْبَ فَٱضْرِبُوا۟ فَوْقَ ٱلْأَعْنَاقِ وَٱضْرِبُوا۟ مِنْهُمْ كُلَّ بَنَانٍ
Transliteration idh yūḥī rabbuka ilā l-malāikati annī maʿakum fathabbitū alladhīna āmanū sa-ul'qī fī qulūbi alladhīna kafarū l-ruʿ'ba fa-iḍ'ribū fawqa l-aʿnāqi wa-iḍ'ribū min'hum kulla banānin
Yao (Kumbuchilani) katema kaŵajuwile Ambuje ŵenu kwa Achimalaika yanti: “Chisimu Une ndinamwe, basi mwalimbanganyani aŵala ŵaakulupilile. Chindaje woga m’mitima ja aŵala ŵaakanile, basi kunulaani pachanya pa ngosi, ni nkateje mwa ŵanganyao yala yosope (yammagasa ni mmakau).
Verse 13
ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ شَآقُّوا۟ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ ۚ وَمَن يُشَاقِقِ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ فَإِنَّ ٱللَّهَ شَدِيدُ ٱلْعِقَابِ
Transliteration dhālika bi-annahum shāqqū l-laha warasūlahu waman yushāqiqi l-laha warasūlahu fa-inna l-laha shadīdu l-ʿiqābi
Yao Yalakweyo paligongo lyanti ŵanganyao ŵatindene najo Allah ni Ntenga Jwakwe. Sano jwatatindane najo Allah ni Ntenga Jwakwe, basi (ni yakwe), chisimu Allah nijwaukali pakupeleka ipotesi.
Verse 14
ذَٰلِكُمْ فَذُوقُوهُ وَأَنَّ لِلْكَـٰفِرِينَ عَذَابَ ٱلنَّارِ
Transliteration dhālikum fadhūqūhu wa-anna lil'kāfirīna ʿadhāba l-nāri
Yao Yalakweyi (ni ilagasyo), basi ipasyani (jenumanja achimakafili pa duniya pano), soni chisimu akwete kupata achimakafili ilagasyo ya Moto (ku Akhera).
Verse 15
يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِذَا لَقِيتُمُ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ زَحْفًا فَلَا تُوَلُّوهُمُ ٱلْأَدْبَارَ
Transliteration yāayyuhā alladhīna āmanū idhā laqītumu alladhīna kafarū zaḥfan falā tuwallūhumu l-adbāra
Yao E junumanja ŵankulupilile! Pati nsimangene nao mwakuŵandikana aŵala ŵakanile (pa ngondo), basi ngasimwalochesya migongo (kutila).
Verse 16
وَمَن يُوَلِّهِمْ يَوْمَئِذٍ دُبُرَهُۥٓ إِلَّا مُتَحَرِّفًا لِّقِتَالٍ أَوْ مُتَحَيِّزًا إِلَىٰ فِئَةٍ فَقَدْ بَآءَ بِغَضَبٍ مِّنَ ٱللَّهِ وَمَأْوَىٰهُ جَهَنَّمُ ۖ وَبِئْسَ ٱلْمَصِيرُ
Transliteration waman yuwallihim yawma-idhin duburahu illā mutaḥarrifan liqitālin aw mutaḥayyizan ilā fi-atin faqad bāa bighaḍabin mina l-lahi wamawāhu jahannamu wabi'sa l-maṣīru
Yao Sano jwataiche mwakwalochesya lyele lisikulyo n'gongo wakwe (kutila) - pangaŵaga galauka kwa itagu ya ngondo, kapena kusaka kuliwanga mu nkutula wine (wa Asilamu peo) - nikuti pamasile paaŵajilwe kupata gasabu jakuumila kwa Allah, soni liwuto lyakwe ni ku Jahannama. Kaje kusakala malo gakuujila gakwe!
Verse 17
فَلَمْ تَقْتُلُوهُمْ وَلَـٰكِنَّ ٱللَّهَ قَتَلَهُمْ ۚ وَمَا رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَلَـٰكِنَّ ٱللَّهَ رَمَىٰ ۚ وَلِيُبْلِىَ ٱلْمُؤْمِنِينَ مِنْهُ بَلَآءً حَسَنًا ۚ إِنَّ ٱللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
Transliteration falam taqtulūhum walākinna l-laha qatalahum wamā ramayta idh ramayta walākinna l-laha ramā waliyub'liya l-mu'minīna min'hu balāan ḥasanan inna l-laha samīʿun ʿalīmun
Yao Mwanti jenumanja nganimwaulaga ŵanganyao nambo Allah ni jwaŵauleje, soni mmwe (Muhammadi ﷺ) nganimwasoma ŵanganyao ndema jamwaamiisiile (nsanga), nambo Allah ni jwaŵasomile (pakwalonda nao mmeso), ni kuti ŵalinje ŵakulupilila kuumila Kukwakwe mayeso gambone. Chisimu Allah ni Jwakupikanichisya, Jwakumanyilila nnope.
Verse 18
ذَٰلِكُمْ وَأَنَّ ٱللَّهَ مُوهِنُ كَيْدِ ٱلْكَـٰفِرِينَ
Transliteration dhālikum wa-anna l-laha mūhinu kaydi l-kāfirīna
Yao Yeleyi (ni yakuona yakwe), soni chisimu Allah ni Nkugatondoya malindi ga achimakafili.
Verse 19
إِن تَسْتَفْتِحُوا۟ فَقَدْ جَآءَكُمُ ٱلْفَتْحُ ۖ وَإِن تَنتَهُوا۟ فَهُوَ خَيْرٌ لَّكُمْ ۖ وَإِن تَعُودُوا۟ نَعُدْ وَلَن تُغْنِىَ عَنكُمْ فِئَتُكُمْ شَيْـًٔا وَلَوْ كَثُرَتْ وَأَنَّ ٱللَّهَ مَعَ ٱلْمُؤْمِنِينَ
Transliteration in tastaftiḥū faqad jāakumu l-fatḥu wa-in tantahū fahuwa khayrun lakum wa-in taʿūdū naʿud walan tugh'niya ʿankum fi-atukum shayan walaw kathurat wa-anna l-laha maʿa l-mu'minīna
Yao Naga mwaŵendaga chilamusi (jenumanja achimakafili chakupunda pangondo), basi pamasile pachim'bichilile chilamusi (chakumpunda Asilamu), sano naga nkuleka (kwatanda Asilamu), basi chiiŵe yambone kukwenu, nambo naga nkuujauja (kwatanda), chituujauje (kwakamuchisya), soni likuga lyenu ngalinkamuchisya chilichose natamuno litupe chantiuli, soni chisimu Allah ali pamo ni ŵakulupilila.
Verse 20
يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ أَطِيعُوا۟ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ وَلَا تَوَلَّوْا۟ عَنْهُ وَأَنتُمْ تَسْمَعُونَ
Transliteration yāayyuhā alladhīna āmanū aṭīʿū l-laha warasūlahu walā tawallaw ʿanhu wa-antum tasmaʿūna
Yao E jenumanja ŵankulupilile! Mumpikanilani Allah ni Ntenga Jwakwe, ni ngasimuntundumalila kutendaga jenumanja nchipikanaga.
Verse 21
وَلَا تَكُونُوا۟ كَٱلَّذِينَ قَالُوا۟ سَمِعْنَا وَهُمْ لَا يَسْمَعُونَ
Transliteration walā takūnū ka-alladhīna qālū samiʿ'nā wahum lā yasmaʿūna
Yao Soni kasim'ba nti chisawu aŵala (achinakunaku) ŵakutiji: “Tupikene.” Kutendaga akakupikana (kwakunda).
Verse 22
۞ إِنَّ شَرَّ ٱلدَّوَآبِّ عِندَ ٱللَّهِ ٱلصُّمُّ ٱلْبُكْمُ ٱلَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ
Transliteration inna sharra l-dawābi ʿinda l-lahi l-ṣumu l-buk'mu alladhīna lā yaʿqilūna
Yao Chisimu inyama yakusakala nnope pameso pa Allah ni asiiwa (ŵangapikana yakuona) kwisa soni abubu (ŵangajitichisya yakuona) ŵali ŵangali lunda.
Verse 23
وَلَوْ عَلِمَ ٱللَّهُ فِيهِمْ خَيْرًا لَّأَسْمَعَهُمْ ۖ وَلَوْ أَسْمَعَهُمْ لَتَوَلَّوا۟ وَّهُم مُّعْرِضُونَ
Transliteration walaw ʿalima l-lahu fīhim khayran la-asmaʿahum walaw asmaʿahum latawallaw wahum muʿ'riḍūna
Yao Soni Allah angaumanye umbone uliose mwa ŵanganyao chisimu angaapiikaniisye, soni natamuno angaapiikanisye akatundumele aku achisyululaga.
Verse 24
يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱسْتَجِيبُوا۟ لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمْ لِمَا يُحْيِيكُمْ ۖ وَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّ ٱللَّهَ يَحُولُ بَيْنَ ٱلْمَرْءِ وَقَلْبِهِۦ وَأَنَّهُۥٓ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ
Transliteration yāayyuhā alladhīna āmanū is'tajībū lillahi walilrrasūli idhā daʿākum limā yuḥ'yīkum wa-iʿ'lamū anna l-laha yaḥūlu bayna l-mari waqalbihi wa-annahu ilayhi tuḥ'sharūna
Yao E jenumanja ŵankulupilile! Mun'jitikani Allah ni Ntenga ﷺ pati achim'bilanjilaga ku yampaka impe umi (wambone), soni manyililani yanti Allah jukusiŵilikanganyaga chilikati cha mundu ni ntima wakwe (kuti akatenda yaukusaka ntimao), soni (manyililani) yanti Kukwakwe chinchisonganganyisyidwa.
Verse 25
وَٱتَّقُوا۟ فِتْنَةً لَّا تُصِيبَنَّ ٱلَّذِينَ ظَلَمُوا۟ مِنكُمْ خَآصَّةً ۖ وَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّ ٱللَّهَ شَدِيدُ ٱلْعِقَابِ
Transliteration wa-ittaqū fit'natan lā tuṣībanna alladhīna ẓalamū minkum khāṣṣatan wa-iʿ'lamū anna l-laha shadīdu l-ʿiqābi
Yao Soni ijogopani ipotesi yangaŵa nkwapata ŵawowopeo ŵakulitenda lupuso mwa jenumanja, (nambo mpaka yapate ni ŵambone ŵakwe naga ngakanya yakusakala), soni manyililani yanti Allah ni Jwaukali pakupeleka ipotesi.
Verse 26
وَٱذْكُرُوٓا۟ إِذْ أَنتُمْ قَلِيلٌ مُّسْتَضْعَفُونَ فِى ٱلْأَرْضِ تَخَافُونَ أَن يَتَخَطَّفَكُمُ ٱلنَّاسُ فَـَٔاوَىٰكُمْ وَأَيَّدَكُم بِنَصْرِهِۦ وَرَزَقَكُم مِّنَ ٱلطَّيِّبَـٰتِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
Transliteration wa-udh'kurū idh antum qalīlun mus'taḍʿafūna fī l-arḍi takhāfūna an yatakhaṭṭafakumu l-nāsu faāwākum wa-ayyadakum binaṣrihi warazaqakum mina l-ṭayibāti laʿallakum tashkurūna
Yao Soni kumbuchilani katema kamwaliji ŵakuŵalanjika, ŵangalikombolela pa chilambo, nchijogopaga kunswamba ŵandu, basi niŵan'juyiye (pamalo pantunjelele), niŵan'dimbangenye ni chikamuchisyo Chakwe, nikumpa ichindu yambone kuti m'be ŵakutogolela.
Verse 27
يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَخُونُوا۟ ٱللَّهَ وَٱلرَّسُولَ وَتَخُونُوٓا۟ أَمَـٰنَـٰتِكُمْ وَأَنتُمْ تَعْلَمُونَ
Transliteration yāayyuhā alladhīna āmanū lā takhūnū l-laha wal-rasūla watakhūnū amānātikum wa-antum taʿlamūna
Yao E jenumanja ŵankulupilile! Ngasimuntendela lupuso Allah ni Ntenga ﷺ ni kusitendela lupuso amana syenu (ichindu yansunjisyidwe), aku nchimanyililaga (kuti nkulemwa).
Verse 28
وَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّمَآ أَمْوَٰلُكُمْ وَأَوْلَـٰدُكُمْ فِتْنَةٌ وَأَنَّ ٱللَّهَ عِندَهُۥٓ أَجْرٌ عَظِيمٌ
Transliteration wa-iʿ'lamū annamā amwālukum wa-awlādukum fit'natun wa-anna l-laha ʿindahu ajrun ʿaẓīmun
Yao Soni manyililani yanti chisimu ipanje yenu kwisa soni ŵanache ŵenu jiŵele fitina (jakun'dinga chikulupi chenu), soni yanti Allah Kukwakwe nikwagali malipilo gamakulungwa nnope.
Verse 29
يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِن تَتَّقُوا۟ ٱللَّهَ يَجْعَل لَّكُمْ فُرْقَانًا وَيُكَفِّرْ عَنكُمْ سَيِّـَٔاتِكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ۗ وَٱللَّهُ ذُو ٱلْفَضْلِ ٱلْعَظِيمِ
Transliteration yāayyuhā alladhīna āmanū in tattaqū l-laha yajʿal lakum fur'qānan wayukaffir ʿankum sayyiātikum wayaghfir lakum wal-lahu dhū l-faḍli l-ʿaẓīmi
Yao E jenumanja ŵankulupilile! Naga mun'jogopeje Allah, tam'biichile chilekanganyo (chakulekanganyichisya chilikati cha yakuona ni yaunami), ni tansiimaachisye yakusakala yenu, ni kunkululuchila. Soni Allah ni Nsyene umbone wekulungwa nnope.
Verse 30
وَإِذْ يَمْكُرُ بِكَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ لِيُثْبِتُوكَ أَوْ يَقْتُلُوكَ أَوْ يُخْرِجُوكَ ۚ وَيَمْكُرُونَ وَيَمْكُرُ ٱللَّهُ ۖ وَٱللَّهُ خَيْرُ ٱلْمَـٰكِرِينَ
Transliteration wa-idh yamkuru bika alladhīna kafarū liyuth'bitūka aw yaqtulūka aw yukh'rijūka wayamkurūna wayamkuru l-lahu wal-lahu khayru l-mākirīna
Yao Soni (kumbuchilani mmwe Muhammadi ﷺ) ndema jaŵaliji nkuntendela malindi aŵala ŵakanile gakuti antaŵe, kapena am'bulaje, kapena ankoposye (m’musi wenu wa Maaka), ŵaliji nkutenda malindi, sano Allah ni jwaliji nkuwesesya malindigo, soni Allah ni Jwambone nnope mwa akuwesesya malindi.
Verse 31
وَإِذَا تُتْلَىٰ عَلَيْهِمْ ءَايَـٰتُنَا قَالُوا۟ قَدْ سَمِعْنَا لَوْ نَشَآءُ لَقُلْنَا مِثْلَ هَـٰذَآ ۙ إِنْ هَـٰذَآ إِلَّآ أَسَـٰطِيرُ ٱلْأَوَّلِينَ
Transliteration wa-idhā tut'lā ʿalayhim āyātunā qālū qad samiʿ'nā law nashāu laqul'nā mith'la hādhā in hādhā illā asāṭīru l-awalīna
Yao Soni pati gachisoomedwaaga kukwao ma Ȃya Getu akasatiji: “Pakwete patupikene (yeleyi kala), tungaŵe tukusaka tungaŵechete yanti chisawu yeleyi, nganiyiŵatu yeleyi ikaŵeje adisiadisi syaŵandu ŵandanda.”
Verse 32
وَإِذْ قَالُوا۟ ٱللَّهُمَّ إِن كَانَ هَـٰذَا هُوَ ٱلْحَقَّ مِنْ عِندِكَ فَأَمْطِرْ عَلَيْنَا حِجَارَةً مِّنَ ٱلسَّمَآءِ أَوِ ٱئْتِنَا بِعَذَابٍ أَلِيمٍ
Transliteration wa-idh qālū l-lahuma in kāna hādhā huwa l-ḥaqa min ʿindika fa-amṭir ʿalaynā ḥijāratan mina l-samāi awi i'tinā biʿadhābin alīmin
Yao Soni (kumbuchilani) katema kaŵatite: “E Allah! Naiŵaga ayi (yaayiche nayo Muhammadi ﷺ) ili yakuona ya kuumila Kukwenu, basi tutuluchisyani wula jamaganga kuumila kwinani, kapena m'biche nayo kukwetu ilagasyo yakupoteka nnope.”
Verse 33
وَمَا كَانَ ٱللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ وَأَنتَ فِيهِمْ ۚ وَمَا كَانَ ٱللَّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ يَسْتَغْفِرُونَ
Transliteration wamā kāna l-lahu liyuʿadhibahum wa-anta fīhim wamā kāna l-lahu muʿadhibahum wahum yastaghfirūna
Yao Ni nganaŵa Allah jwanti ni kwalagasya ŵanganyao kutendaga mmwe (Muhammadi ﷺ) n'di nao, soni Allah nganaŵa Nkwalagasya ŵanganyao kutendaga ali nkuŵenda chikululuko.
Verse 34
وَمَا لَهُمْ أَلَّا يُعَذِّبَهُمُ ٱللَّهُ وَهُمْ يَصُدُّونَ عَنِ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ وَمَا كَانُوٓا۟ أَوْلِيَآءَهُۥٓ ۚ إِنْ أَوْلِيَآؤُهُۥٓ إِلَّا ٱلْمُتَّقُونَ وَلَـٰكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ
Transliteration wamā lahum allā yuʿadhibahumu l-lahu wahum yaṣuddūna ʿani l-masjidi l-ḥarāmi wamā kānū awliyāahu in awliyāuhu illā l-mutaqūna walākinna aktharahum lā yaʿlamūna
Yao Soni chichi akwete ŵanganyao chaangaalagaachisya Allah, kutendaga ŵanganyao ali nkusiŵilila (ŵandu) kwinjila mu Nsikiti Wakuchimbichika (wa Maaka), soni nganaŵa akuuchengeta ŵakwe? Pangali ŵampaka aŵe akuuchengeta ŵakwe ni ikaŵeje ŵakun'jogopa (Allah), nambo ŵajinji mwa ŵanganyao ngaakumanyilila.
Verse 35
وَمَا كَانَ صَلَاتُهُمْ عِندَ ٱلْبَيْتِ إِلَّا مُكَآءً وَتَصْدِيَةً ۚ فَذُوقُوا۟ ٱلْعَذَابَ بِمَا كُنتُمْ تَكْفُرُونَ
Transliteration wamā kāna ṣalātuhum ʿinda l-bayti illā mukāan wataṣdiyatan fadhūqū l-ʿadhāba bimā kuntum takfurūna
Yao Ni nganijiŵa swala jao pa Nyumba (ja Kaaba) ikaŵeje kwimba lulusi ni kwata m'myala. Basi pasyani ilagasyo ligongo lya ungakulupilila wenu.
Verse 36
إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ يُنفِقُونَ أَمْوَٰلَهُمْ لِيَصُدُّوا۟ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ ۚ فَسَيُنفِقُونَهَا ثُمَّ تَكُونُ عَلَيْهِمْ حَسْرَةً ثُمَّ يُغْلَبُونَ ۗ وَٱلَّذِينَ كَفَرُوٓا۟ إِلَىٰ جَهَنَّمَ يُحْشَرُونَ
Transliteration inna alladhīna kafarū yunfiqūna amwālahum liyaṣuddū ʿan sabīli l-lahi fasayunfiqūnahā thumma takūnu ʿalayhim ḥasratan thumma yugh'labūna wa-alladhīna kafarū ilā jahannama yuḥ'sharūna
Yao Chisimu aŵala ŵakanile akutolaga ipanje yao pakusiŵilila (ŵandu) kwitala lya Allah. Basi taŵeje ali nkuitolape, nambo pambesi pakwe chigagambe kuŵa madandausi kwa jemanjao, kaneka ni chaapundidwe, soni aŵala ŵaakufuulu chachisonganganyisyidwa wa ku Jahannama.
Verse 37
لِيَمِيزَ ٱللَّهُ ٱلْخَبِيثَ مِنَ ٱلطَّيِّبِ وَيَجْعَلَ ٱلْخَبِيثَ بَعْضَهُۥ عَلَىٰ بَعْضٍ فَيَرْكُمَهُۥ جَمِيعًا فَيَجْعَلَهُۥ فِى جَهَنَّمَ ۚ أُو۟لَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلْخَـٰسِرُونَ
Transliteration liyamīza l-lahu l-khabītha mina l-ṭayibi wayajʿala l-khabītha baʿḍahu ʿalā baʿḍin fayarkumahu jamīʿan fayajʿalahu fī jahannama ulāika humu l-khāsirūna
Yao (Akwapaga machili achimakafili gakulimbana ni Asilamu), kuti Allah ŵalekanganye ŵakusakala ni ŵambone, ni kwaŵika ŵakusakala ŵane mwa jamanjao pachanya pa ŵane, ni kwaunjika wosope ŵene basi ni kwaponya ku Jahannama, ŵanganyao niŵali ŵakwasika.
Verse 38
قُل لِّلَّذِينَ كَفَرُوٓا۟ إِن يَنتَهُوا۟ يُغْفَرْ لَهُم مَّا قَدْ سَلَفَ وَإِن يَعُودُوا۟ فَقَدْ مَضَتْ سُنَّتُ ٱلْأَوَّلِينَ
Transliteration qul lilladhīna kafarū in yantahū yugh'far lahum mā qad salafa wa-in yaʿūdū faqad maḍat sunnatu l-awalīna
Yao Mwasalilani aŵala ŵaakufuulu (yanti); naga akuleka (ukafili) chakululuchilidwe yayalongolele, nambo naga akuujila soni (ku ukafili), basi matala ga (kaape ilagasyo ŵandu) ŵandanda pamasile pa gapite (kuŵa chitetelo chao).
Verse 39
وَقَـٰتِلُوهُمْ حَتَّىٰ لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَيَكُونَ ٱلدِّينُ كُلُّهُۥ لِلَّهِ ۚ فَإِنِ ٱنتَهَوْا۟ فَإِنَّ ٱللَّهَ بِمَا يَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
Transliteration waqātilūhum ḥattā lā takūna fit'natun wayakūna l-dīnu kulluhu lillahi fa-ini intahaw fa-inna l-laha bimā yaʿmalūna baṣīrun
Yao Soni mwaputani ngondo kwikanila fitina (ja galagatila isanamu) jikapatikana, ni jiŵe dini josopejene jagalagatila Allah pe. Nambo naga akuleka (yagalagatila isanamuyo), basi chisimu Allah ichindu yaakutenda juŵele Jwakuilolechesya.
Verse 40
وَإِن تَوَلَّوْا۟ فَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّ ٱللَّهَ مَوْلَىٰكُمْ ۚ نِعْمَ ٱلْمَوْلَىٰ وَنِعْمَ ٱلنَّصِيرُ
Transliteration wa-in tawallaw fa-iʿ'lamū anna l-laha mawlākum niʿ'ma l-mawlā waniʿ'ma l-naṣīru
Yao Nambo naga akugalauka, basi manyililani yanti Allah ni Akun'gosa ŵenu, Kaligoselo kambone nnope ni Nkukamuchisya jwambone kusyene.
Verse 41
۞ وَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّمَا غَنِمْتُم مِّن شَىْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُۥ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِى ٱلْقُرْبَىٰ وَٱلْيَتَـٰمَىٰ وَٱلْمَسَـٰكِينِ وَٱبْنِ ٱلسَّبِيلِ إِن كُنتُمْ ءَامَنتُم بِٱللَّهِ وَمَآ أَنزَلْنَا عَلَىٰ عَبْدِنَا يَوْمَ ٱلْفُرْقَانِ يَوْمَ ٱلْتَقَى ٱلْجَمْعَانِ ۗ وَٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ
Transliteration wa-iʿ'lamū annamā ghanim'tum min shayin fa-anna lillahi khumusahu walilrrasūli walidhī l-qur'bā wal-yatāmā wal-masākīni wa-ib'ni l-sabīli in kuntum āmantum bil-lahi wamā anzalnā ʿalā ʿabdinā yawma l-fur'qāni yawma l-taqā l-jamʿāni wal-lahu ʿalā kulli shayin qadīrun
Yao Soni manyililani yanti iliyose yampatile mu ipanje yakupalagula pangondo, basi chisimu liunjili limo m'maunjili nsano lipelechedwe kwa Allah ni Ntenga ﷺ kwisa soni ŵaulongo (wa Ntenga ﷺ), ŵawina, masikini ni jwapaulendo, nam'baga jenumanja munkulupilile Allah ni yatwatulwisye kwa kapolo Jwetu (Muhammadi ﷺ) lisiku lyakulekanganya (yakuona ni yaunami), lisiku lyagaasimangene makuga gaŵili (likuga lya Asilamu ni lya makafili pa ngondo ja Badri). Sano Allah pa chindu chilichose juŵele Jwakombola.
Verse 42
إِذْ أَنتُم بِٱلْعُدْوَةِ ٱلدُّنْيَا وَهُم بِٱلْعُدْوَةِ ٱلْقُصْوَىٰ وَٱلرَّكْبُ أَسْفَلَ مِنكُمْ ۚ وَلَوْ تَوَاعَدتُّمْ لَٱخْتَلَفْتُمْ فِى ٱلْمِيعَـٰدِ ۙ وَلَـٰكِن لِّيَقْضِىَ ٱللَّهُ أَمْرًا كَانَ مَفْعُولًا لِّيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنۢ بَيِّنَةٍ وَيَحْيَىٰ مَنْ حَىَّ عَنۢ بَيِّنَةٍ ۗ وَإِنَّ ٱللَّهَ لَسَمِيعٌ عَلِيمٌ
Transliteration idh antum bil-ʿud'wati l-dun'yā wahum bil-ʿud'wati l-quṣ'wā wal-rakbu asfala minkum walaw tawāʿadttum la-ikh'talaftum fī l-mīʿādi walākin liyaqḍiya l-lahu amran kāna mafʿūlan liyahlika man halaka ʿan bayyinatin wayaḥyā man ḥayya ʿan bayyinatin wa-inna l-laha lasamīʿun ʿalīmun
Yao (Kumbuchilani) katema kamwaliji jenumanja (likuga lya Asilamu) ku upande wachiŵata wakuŵandichila (ku Madina), kutendaga ŵanganyao (likuga lya makafili) ali ku upande wachiŵata wakutalichila, sano nkutula wamalonda niuli chamwiŵanda mwenu (kungulugulu mbwani). Ingaŵe mwataŵene chilanga (chakusimanganilana), chisimu nkalekangene pa chilangacho. (Nambo mwasimangene yangagonela), kuti Allah akwanilisye kupitisya chilamusi chachaliji chelamulelamule, kuti ajonasiche ŵachajonasiche (pakusagula ukafili) panyuma pa chilosyo chakuonechela, ni aŵe ni umi ŵachaŵe umi (pakusagula chikulupi) panyuma pa chilosyo chakuonechela. Soni chisimu Allah ni Jwakupikanichisya, Jwakumanyilila nnope.
Verse 43
إِذْ يُرِيكَهُمُ ٱللَّهُ فِى مَنَامِكَ قَلِيلًا ۖ وَلَوْ أَرَىٰكَهُمْ كَثِيرًا لَّفَشِلْتُمْ وَلَتَنَـٰزَعْتُمْ فِى ٱلْأَمْرِ وَلَـٰكِنَّ ٱللَّهَ سَلَّمَ ۗ إِنَّهُۥ عَلِيمٌۢ بِذَاتِ ٱلصُّدُورِ
Transliteration idh yurīkahumu l-lahu fī manāmika qalīlan walaw arākahum kathīran lafashil'tum walatanāzaʿtum fī l-amri walākinna l-laha sallama innahu ʿalīmun bidhāti l-ṣudūri
Yao (Kumbuchilani) katema kaŵannosyisye Allah ŵanganyao kulugono kwenu (mmwe Muhammadi ﷺ) ali ŵannono, mwanti akannosye ali ŵajinji, chisimu nkatengwiche ŵanganyammwe ni nkakanganile pakutaŵana nganisyo (syakumenyana nao), nambo kuti Allah ŵan'goosile (jenumanja). Chisimu Jwalakwe ni Jwakumanyilila yaili m’mitima.
Verse 44
وَإِذْ يُرِيكُمُوهُمْ إِذِ ٱلْتَقَيْتُمْ فِىٓ أَعْيُنِكُمْ قَلِيلًا وَيُقَلِّلُكُمْ فِىٓ أَعْيُنِهِمْ لِيَقْضِىَ ٱللَّهُ أَمْرًا كَانَ مَفْعُولًا ۗ وَإِلَى ٱللَّهِ تُرْجَعُ ٱلْأُمُورُ
Transliteration wa-idh yurīkumūhum idhi l-taqaytum fī aʿyunikum qalīlan wayuqallilukum fī aʿyunihim liyaqḍiya l-lahu amran kāna mafʿūlan wa-ilā l-lahi tur'jaʿu l-umūru
Yao Soni (kumbuchilani) katema kamwasimangene (pa luŵala lwangondo ja Badri, Allah) jwannosisye ŵanganyao m’meso mwenu kuŵa ŵannono (kuti nkole ntau wakumenyana nao), ni ŵannaandiiye m’meso mwao (kuti akalichiliganya nnope, yoseyo) kuti akwanilisye Allah kupitisya chilamusi chachaliji chelamulelamule (chakwakombolasya Asilamu kwa amagongo ŵao), soni kwa Allah pe ni kwakuujila ichindu (yosope).
Verse 45
يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِذَا لَقِيتُمْ فِئَةً فَٱثْبُتُوا۟ وَٱذْكُرُوا۟ ٱللَّهَ كَثِيرًا لَّعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ
Transliteration yāayyuhā alladhīna āmanū idhā laqītum fi-atan fa-uth'butū wa-udh'kurū l-laha kathīran laʿallakum tuf'liḥūna
Yao E jenumanja ŵankulupilile! Pati nsimangene nalyo likuga (lya amagongo), basi jimilichikani, ni munkolanjeje Allah kwannope kuti m'be ŵakupunda.
Verse 46
وَأَطِيعُوا۟ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ وَلَا تَنَـٰزَعُوا۟ فَتَفْشَلُوا۟ وَتَذْهَبَ رِيحُكُمْ ۖ وَٱصْبِرُوٓا۟ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ مَعَ ٱلصَّـٰبِرِينَ
Transliteration wa-aṭīʿū l-laha warasūlahu walā tanāzaʿū fatafshalū watadhhaba rīḥukum wa-iṣ'birū inna l-laha maʿa l-ṣābirīna
Yao Soni mumpikanilani Allah ni Ntenga Jwakwe ﷺ, ni ngasinkangana ntakwika muntengwiche ni kutyoka machili genu. Soni pililani, chisimu Allah juli pamo ni akupilila.
Verse 47
وَلَا تَكُونُوا۟ كَٱلَّذِينَ خَرَجُوا۟ مِن دِيَـٰرِهِم بَطَرًا وَرِئَآءَ ٱلنَّاسِ وَيَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ ۚ وَٱللَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطٌ
Transliteration walā takūnū ka-alladhīna kharajū min diyārihim baṭaran wariāa l-nāsi wayaṣuddūna ʿan sabīli l-lahi wal-lahu bimā yaʿmalūna muḥīṭun
Yao Soni kasim'ba nti chisawu aŵala ŵana kopokaga m’milango mwao mwakutwanga ni kulionya kwa ŵandu, ni kusiŵililaga (ŵandu) kwitala lya Allah. Sano Allah ichindu yaakutenda ŵanganyao juŵele Jwaisyungula (kwaimanya chenene).
Verse 48
وَإِذْ زَيَّنَ لَهُمُ ٱلشَّيْطَـٰنُ أَعْمَـٰلَهُمْ وَقَالَ لَا غَالِبَ لَكُمُ ٱلْيَوْمَ مِنَ ٱلنَّاسِ وَإِنِّى جَارٌ لَّكُمْ ۖ فَلَمَّا تَرَآءَتِ ٱلْفِئَتَانِ نَكَصَ عَلَىٰ عَقِبَيْهِ وَقَالَ إِنِّى بَرِىٓءٌ مِّنكُمْ إِنِّىٓ أَرَىٰ مَا لَا تَرَوْنَ إِنِّىٓ أَخَافُ ٱللَّهَ ۚ وَٱللَّهُ شَدِيدُ ٱلْعِقَابِ
Transliteration wa-idh zayyana lahumu l-shayṭānu aʿmālahum waqāla lā ghāliba lakumu l-yawma mina l-nāsi wa-innī jārun lakum falammā tarāati l-fi-atāni nakaṣa ʿalā ʿaqibayhi waqāla innī barīon minkum innī arā mā lā tarawna innī akhāfu l-laha wal-lahu shadīdu l-ʿiqābi
Yao Soni (kumbuchilani) katema kajwasalalichisye shetani (achimakafili) itendo yao, ni jwatite: “Pangali mu ŵanduŵa ŵampaka ankombole jenumanja lelo, soni chisimu une ni mnaasi jwenu (pachikamuchisyo chilichose).” Nambo ndema jagaonegene makuga gaŵili, jwaujile ku indende yakwe (kutila) ni jwatite: “Chisimu une mambalene nomwe, unetu ngwiona yangankuiona jenumanja (gagali malaika), unetu ngun'jogopa Allah, soni Allah ni Jwaukali pakupeleka ipotesi.”
Verse 49
إِذْ يَقُولُ ٱلْمُنَـٰفِقُونَ وَٱلَّذِينَ فِى قُلُوبِهِم مَّرَضٌ غَرَّ هَـٰٓؤُلَآءِ دِينُهُمْ ۗ وَمَن يَتَوَكَّلْ عَلَى ٱللَّهِ فَإِنَّ ٱللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ
Transliteration idh yaqūlu l-munāfiqūna wa-alladhīna fī qulūbihim maraḍun gharra hāulāi dīnuhum waman yatawakkal ʿalā l-lahi fa-inna l-laha ʿazīzun ḥakīmun
Yao (Kumbuchilani) katema kaŵaŵechetaga achinakunaku ni aŵala ŵamuli m’mitima mwao ulwele (waukafili) kuti: “Ŵanganyaŵa (Asilamu) janyenjile dini jao.” Sano jwatajegamile kwa Allah, basi chisimu Allah ni Jwamachili gakupunda, Jwalunda lwakusokoka.
Verse 50
وَلَوْ تَرَىٰٓ إِذْ يَتَوَفَّى ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ۙ ٱلْمَلَـٰٓئِكَةُ يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَأَدْبَـٰرَهُمْ وَذُوقُوا۟ عَذَابَ ٱلْحَرِيقِ
Transliteration walaw tarā idh yatawaffā alladhīna kafarū l-malāikatu yaḍribūna wujūhahum wa-adbārahum wadhūqū ʿadhāba l-ḥarīqi
Yao Soni ingaŵe mwaiweni pandema jaakutyosyaga Achimalaika umi wa aŵala ŵaakufuulu (pakuwa), achaaputaga ku ngope syao ni ku migongo jao, soni (achasalilaga yanti): “Pasyani ilagasyo ya (Moto wa) koocha. (Nkaiweni yakogoya kusyene).”
Verse 51
ذَٰلِكَ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيكُمْ وَأَنَّ ٱللَّهَ لَيْسَ بِظَلَّـٰمٍ لِّلْعَبِيدِ
Transliteration dhālika bimā qaddamat aydīkum wa-anna l-laha laysa biẓallāmin lil'ʿabīdi
Yao “Yalakweyi niligongo lya (yakusakala) yagaalongwesye makono genu, soni chisimu Allah nganijuŵa jwakwaatenda lupuso ata panandi achikapolo (Ŵakwe).”
Verse 52
كَدَأْبِ ءَالِ فِرْعَوْنَ ۙ وَٱلَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ ۚ كَفَرُوا۟ بِـَٔايَـٰتِ ٱللَّهِ فَأَخَذَهُمُ ٱللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ قَوِىٌّ شَدِيدُ ٱلْعِقَابِ
Transliteration kadabi āli fir'ʿawna wa-alladhīna min qablihim kafarū biāyāti l-lahi fa-akhadhahumu l-lahu bidhunūbihim inna l-laha qawiyyun shadīdu l-ʿiqābi
Yao (Nyendele ja makafili galeloga jili) chisawu nyendele ja ŵandu ŵa Firiauna ni aŵala ŵapaujo pao, ŵakanile imanyilo ya Allah, basi Allah ni ŵakwembekenye ligongo lya sambi syao, chisimu Allah ni Jwakulimbangana nnope, Jwaukali kusyene pakupeleka ipotesi.
Verse 53
ذَٰلِكَ بِأَنَّ ٱللَّهَ لَمْ يَكُ مُغَيِّرًا نِّعْمَةً أَنْعَمَهَا عَلَىٰ قَوْمٍ حَتَّىٰ يُغَيِّرُوا۟ مَا بِأَنفُسِهِمْ ۙ وَأَنَّ ٱللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
Transliteration dhālika bi-anna l-laha lam yaku mughayyiran niʿ'matan anʿamahā ʿalā qawmin ḥattā yughayyirū mā bi-anfusihim wa-anna l-laha samīʿun ʿalīmun
Yao Yalakweyi niligongo lyanti Allah nganaŵa jwanti ni kuchigalausya chindimba chaŵapele ŵandu mpaka ali agalawisye (ŵanduo) umbone wauli m’mitima mwao, soni chisimu Allah ni Jwakupikanichisya, Jwakumanyilila nnope.
Verse 54
كَدَأْبِ ءَالِ فِرْعَوْنَ ۙ وَٱلَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ ۚ كَذَّبُوا۟ بِـَٔايَـٰتِ رَبِّهِمْ فَأَهْلَكْنَـٰهُم بِذُنُوبِهِمْ وَأَغْرَقْنَآ ءَالَ فِرْعَوْنَ ۚ وَكُلٌّ كَانُوا۟ ظَـٰلِمِينَ
Transliteration kadabi āli fir'ʿawna wa-alladhīna min qablihim kadhabū biāyāti rabbihim fa-ahlaknāhum bidhunūbihim wa-aghraqnā āla fir'ʿawna wakullun kānū ẓālimīna
Yao (Nyendele ja makafili galeloga jili) chisawu nyendele ja ŵandu ŵa Firiauna ni aŵala ŵapaujo pao, ŵakaaniile imanyilo ya M’mbuje gwao (Allah), basi ni twaajonasile ligongo lya sambi syao, ni twamisyisye ŵandu ŵa Firiauna, soni wosope ŵaliji ŵakulitenda lupuso.
Verse 55
إِنَّ شَرَّ ٱلدَّوَآبِّ عِندَ ٱللَّهِ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ
Transliteration inna sharra l-dawābi ʿinda l-lahi alladhīna kafarū fahum lā yu'minūna
Yao Chisimu inyama yakusakala nnope pameso pa Allah ni aŵala ŵaakufuulu, basi ŵanganyao ngaakukulupilila.
Verse 56
ٱلَّذِينَ عَـٰهَدتَّ مِنْهُمْ ثُمَّ يَنقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِى كُلِّ مَرَّةٍ وَهُمْ لَا يَتَّقُونَ
Transliteration alladhīna ʿāhadtta min'hum thumma yanquḍūna ʿahdahum fī kulli marratin wahum lā yattaqūna
Yao Aŵala ŵamwataŵene nao chilanga, kaneka ni akukasaga chilanga chaocho ndaŵi ni katema, soni ŵanganyao ngaakun'jogopa (Allah).
Verse 57
فَإِمَّا تَثْقَفَنَّهُمْ فِى ٱلْحَرْبِ فَشَرِّدْ بِهِم مَّنْ خَلْفَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ
Transliteration fa-immā tathqafannahum fī l-ḥarbi fasharrid bihim man khalfahum laʿallahum yadhakkarūna
Yao Mwanti naga n'di mwapatikenye pa ngondo, basi mwabalalikanganyani ni ŵanganyaŵa ŵamunyuma mwao (pakwapa ilagasyo ŵanganyaŵa mwakwakalalichisya kuti aujilile ŵane ŵaakasachilile kwakuya ŵanganyaŵa pakwalagasya Asilamu) kuti ŵanganyao aliwunde.
Verse 58
وَإِمَّا تَخَافَنَّ مِن قَوْمٍ خِيَانَةً فَٱنۢبِذْ إِلَيْهِمْ عَلَىٰ سَوَآءٍ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ ٱلْخَآئِنِينَ
Transliteration wa-immā takhāfanna min qawmin khiyānatan fa-inbidh ilayhim ʿalā sawāin inna l-laha lā yuḥibbu l-khāinīna
Yao Soni naga nkogopa chinyengo (chakasa chilanga) kutyochela kwa ŵandu, basi mwaponyelani (chilanga chao) mwakulandana (kuti paŵe pangali chilanga chilikati chenu). Chisimu Allah jwaangaanonyela ŵachinyengo.
Verse 59
وَلَا يَحْسَبَنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ سَبَقُوٓا۟ ۚ إِنَّهُمْ لَا يُعْجِزُونَ
Transliteration walā yaḥsabanna alladhīna kafarū sabaqū innahum lā yuʿ'jizūna
Yao Soni aŵala ŵaakufuulu akaganichisya ata panandi yanti ampelete (Allah mwanti ngaŵa nkwatenda yakwatenda). Chisimu ŵanganyao nganaŵa annepelekasisye (Allah kwapa ipotesi).
Verse 60
وَأَعِدُّوا۟ لَهُم مَّا ٱسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ وَمِن رِّبَاطِ ٱلْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِۦ عَدُوَّ ٱللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ وَءَاخَرِينَ مِن دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمُ ٱللَّهُ يَعْلَمُهُمْ ۚ وَمَا تُنفِقُوا۟ مِن شَىْءٍ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَأَنتُمْ لَا تُظْلَمُونَ
Transliteration wa-aʿiddū lahum mā is'taṭaʿtum min quwwatin wamin ribāṭi l-khayli tur'hibūna bihi ʿaduwwa l-lahi waʿaduwwakum waākharīna min dūnihim lā taʿlamūnahumu l-lahu yaʿlamuhum wamā tunfiqū min shayin fī sabīli l-lahi yuwaffa ilaykum wa-antum lā tuẓ'lamūna
Yao Soni mwakosechelani (amagongowo) m’machili (gakuputila ngondo) mwachinkombolele, kwisa soni mahachi geŵichidwe tayali, kuti mwajogoyechesye nago amagongo ŵa Allah ni amagongo ŵenu (achimakafili ŵa pa Maaka), ni ŵane ŵakwe ŵangaŵaga ŵanganyao, jenumanja ngankwamanyilila nambo Allah akwamanyilila, soni chilichose chachintole petala lya Allah tichikwanilisidwe kukwenu (malipilo gakwe), soni ngam'ba ŵakutendedwa lupuso.
Verse 61
۞ وَإِن جَنَحُوا۟ لِلسَّلْمِ فَٱجْنَحْ لَهَا وَتَوَكَّلْ عَلَى ٱللَّهِ ۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْعَلِيمُ
Transliteration wa-in janaḥū lilssalmi fa-ij'naḥ lahā watawakkal ʿalā l-lahi innahu huwa l-samīʿu l-ʿalīmu
Yao Sano naga achipendechelaga kuntunjelele, basi pendechelani kukoko nomwe ni n'jegamile kwa Allah. Chisimu Jwalakwe ni Jwakupikanichisya, Jwakumanyilila nnope.
Verse 62
وَإِن يُرِيدُوٓا۟ أَن يَخْدَعُوكَ فَإِنَّ حَسْبَكَ ٱللَّهُ ۚ هُوَ ٱلَّذِىٓ أَيَّدَكَ بِنَصْرِهِۦ وَبِٱلْمُؤْمِنِينَ
Transliteration wa-in yurīdū an yakhdaʿūka fa-inna ḥasbaka l-lahu huwa alladhī ayyadaka binaṣrihi wabil-mu'minīna
Yao Soni naga achisakaga kuntenda chinyengo ŵanganyao, basi chisimu Allah chankwanile (kuŵa akun'gosa ŵenu). Jwalakwe ni Ajula juŵan'dimbangenye ni chikamuchisyo Chakwe, ni ŵakulupilila.
Verse 63
وَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ ۚ لَوْ أَنفَقْتَ مَا فِى ٱلْأَرْضِ جَمِيعًا مَّآ أَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ وَلَـٰكِنَّ ٱللَّهَ أَلَّفَ بَيْنَهُمْ ۚ إِنَّهُۥ عَزِيزٌ حَكِيمٌ
Transliteration wa-allafa bayna qulūbihim law anfaqta mā fī l-arḍi jamīʿan mā allafta bayna qulūbihim walākinna l-laha allafa baynahum innahu ʿazīzun ḥakīmun
Yao Ni jwalumbikenye chilikati cha mitima jao (pakuŵika chinonyelo sikati jao). Nantimuno nkaatoole yosope yaili pa chilambo (pakusachilila kulumbikanya mitima jao mwa jikajenu), nga nganimpakombola kulumbikanya chilikati cha mitima jao, nambo Allah jwalumbikenye chilikati chao. Chisimu Jwalakwe ni Jwamachili gakupunda, Jwalunda lwakusokoka.
Verse 64
يَـٰٓأَيُّهَا ٱلنَّبِىُّ حَسْبُكَ ٱللَّهُ وَمَنِ ٱتَّبَعَكَ مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ
Transliteration yāayyuhā l-nabiyu ḥasbuka l-lahu wamani ittabaʿaka mina l-mu'minīna
Yao E mmwe Ntume ﷺ! Allah akunkwanila (kuŵa akun'gosa ŵenu) pamo ni ŵankuyiye mu ŵakulupilila.
Verse 65
يَـٰٓأَيُّهَا ٱلنَّبِىُّ حَرِّضِ ٱلْمُؤْمِنِينَ عَلَى ٱلْقِتَالِ ۚ إِن يَكُن مِّنكُمْ عِشْرُونَ صَـٰبِرُونَ يَغْلِبُوا۟ مِا۟ئَتَيْنِ ۚ وَإِن يَكُن مِّنكُم مِّا۟ئَةٌ يَغْلِبُوٓا۟ أَلْفًا مِّنَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَّا يَفْقَهُونَ
Transliteration yāayyuhā l-nabiyu ḥarriḍi l-mu'minīna ʿalā l-qitāli in yakun minkum ʿish'rūna ṣābirūna yaghlibū mi-atayni wa-in yakun minkum mi-atun yaghlibū alfan mina alladhīna kafarū bi-annahum qawmun lā yafqahūna
Yao E mmwe Ntume ﷺ! Mwalimbikasyani ŵakulupilila ya kumenyana ngondo (ni makafili). Naga ali apali mwa jenumanja (ŵandu) makumi gaŵili (20) ŵakupililila, mpaka ŵaakombole (amagongo) machila gaŵili (200), soni naga ali apali mwa jenumanja (ŵandu ŵakwana) lichila (100), mpaka ŵakombole (amagongo) ŵakwana sausande jimo (1000) mwa aŵala ŵaakanile, ligongo lyanti ŵanganyao ni ŵandu ŵangali umanyilisi.
Verse 66
ٱلْـَٔـٰنَ خَفَّفَ ٱللَّهُ عَنكُمْ وَعَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفًا ۚ فَإِن يَكُن مِّنكُم مِّا۟ئَةٌ صَابِرَةٌ يَغْلِبُوا۟ مِا۟ئَتَيْنِ ۚ وَإِن يَكُن مِّنكُمْ أَلْفٌ يَغْلِبُوٓا۟ أَلْفَيْنِ بِإِذْنِ ٱللَّهِ ۗ وَٱللَّهُ مَعَ ٱلصَّـٰبِرِينَ
Transliteration al-āna khaffafa l-lahu ʿankum waʿalima anna fīkum ḍaʿfan fa-in yakun minkum mi-atun ṣābiratun yaghlibū mi-atayni wa-in yakun minkum alfun yaghlibū alfayni bi-idh'ni l-lahi wal-lahu maʿa l-ṣābirīna
Yao Sambano Allah an'jepepachisye ŵanganyammwe, ni ayimanyi yanti mwa jenumanja mwana kutochomala, basi naga ali apali mwa jenumanja (ŵandu ŵakwana) lichila (100) ŵakupililila mpaka ŵakombole (amagongo) machila gaŵili (200), soni naga ali apali mwa jenumanja (ŵandu) sausande jimo (1000) mpaka ŵakombole (amagongo) ŵakwana masausande gaŵili (2000) mwa lisosa lya Allah, soni Allah juli pamo ni akupilila.
Verse 67
مَا كَانَ لِنَبِىٍّ أَن يَكُونَ لَهُۥٓ أَسْرَىٰ حَتَّىٰ يُثْخِنَ فِى ٱلْأَرْضِ ۚ تُرِيدُونَ عَرَضَ ٱلدُّنْيَا وَٱللَّهُ يُرِيدُ ٱلْـَٔاخِرَةَ ۗ وَٱللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ
Transliteration mā kāna linabiyyin an yakūna lahu asrā ḥattā yuth'khina fī l-arḍi turīdūna ʿaraḍa l-dun'yā wal-lahu yurīdu l-ākhirata wal-lahu ʿazīzun ḥakīmun
Yao Nganiyiŵajilwa kwa Ntume ﷺ kola mateeka ni mpakana ali atupiye kaje kuulaga (amagongo ŵakwe) pa chilambo. Nkusachilila ichindu ya duniya (mbote syaliombolela mateeka) kutendaga Allah jukusachilila (kuti mpate malipilo ga) Akhera! Sano Allah ni Jwamachili gakupunda, Jwalunda lwakusokoka.
Verse 68
لَّوْلَا كِتَـٰبٌ مِّنَ ٱللَّهِ سَبَقَ لَمَسَّكُمْ فِيمَآ أَخَذْتُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ
Transliteration lawlā kitābun mina l-lahi sabaqa lamassakum fīmā akhadhtum ʿadhābun ʿaẓīmun
Yao Chingaŵaga chilamusi chachalongolele chakuumila kwa Allah (chakunkundisya chipanje chakupalagula pa ngondo), chisimu ikankwayiye ilagasyo yekulungwa pa (mbote syaliombolela mateeka) syan'jigele.
Verse 69
فَكُلُوا۟ مِمَّا غَنِمْتُمْ حَلَـٰلًا طَيِّبًا ۚ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ
Transliteration fakulū mimmā ghanim'tum ḥalālan ṭayyiban wa-ittaqū l-laha inna l-laha ghafūrun raḥīmun
Yao Basi lyagani mu yampalagwile pangondo (yaili) ya halaal nambo soni yambone, ni mun'jogopeje Allah. Chisimu Allah ni Jwakululuka kusyene, Jwachanasa channope.
Verse 70
يَـٰٓأَيُّهَا ٱلنَّبِىُّ قُل لِّمَن فِىٓ أَيْدِيكُم مِّنَ ٱلْأَسْرَىٰٓ إِن يَعْلَمِ ٱللَّهُ فِى قُلُوبِكُمْ خَيْرًا يُؤْتِكُمْ خَيْرًا مِّمَّآ أُخِذَ مِنكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ۗ وَٱللَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ
Transliteration yāayyuhā l-nabiyu qul liman fī aydīkum mina l-asrā in yaʿlami l-lahu fī qulūbikum khayran yu'tikum khayran mimmā ukhidha minkum wayaghfir lakum wal-lahu ghafūrun raḥīmun
Yao E mmwe Ntume ﷺ! Mwasalilani achimateeka ŵali m’makono mwenu (kuti): “Naga Allah aumanye umbone uliose m’mitima mwenu (wakunda Usilamu), champe yambone nnope kumpunda yaijigalidwe kuumila kukwenu, soni ni tankululuchile, soni Allah ni Jwakululuka kusyene, Jwachanasa channope.”
Verse 71
وَإِن يُرِيدُوا۟ خِيَانَتَكَ فَقَدْ خَانُوا۟ ٱللَّهَ مِن قَبْلُ فَأَمْكَنَ مِنْهُمْ ۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ
Transliteration wa-in yurīdū khiyānataka faqad khānū l-laha min qablu fa-amkana min'hum wal-lahu ʿalīmun ḥakīmun
Yao Sano naga akusaka kuntendela ulaamba (chiuŵe wangali masengo kukwenu), ngati pamasile paŵantendele Allah ulaamba kalakala, basi ni jwapeleche machili (kukwenu) gakwakombolela ŵanganyao, soni Allah ni Jwakumanyilila nnope, Jwalunda lwakusokoka.
Verse 72
إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَهَاجَرُوا۟ وَجَـٰهَدُوا۟ بِأَمْوَٰلِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ وَٱلَّذِينَ ءَاوَوا۟ وَّنَصَرُوٓا۟ أُو۟لَـٰٓئِكَ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَآءُ بَعْضٍ ۚ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَلَمْ يُهَاجِرُوا۟ مَا لَكُم مِّن وَلَـٰيَتِهِم مِّن شَىْءٍ حَتَّىٰ يُهَاجِرُوا۟ ۚ وَإِنِ ٱسْتَنصَرُوكُمْ فِى ٱلدِّينِ فَعَلَيْكُمُ ٱلنَّصْرُ إِلَّا عَلَىٰ قَوْمٍۭ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُم مِّيثَـٰقٌ ۗ وَٱللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
Transliteration inna alladhīna āmanū wahājarū wajāhadū bi-amwālihim wa-anfusihim fī sabīli l-lahi wa-alladhīna āwaw wanaṣarū ulāika baʿḍuhum awliyāu baʿḍin wa-alladhīna āmanū walam yuhājirū mā lakum min walāyatihim min shayin ḥattā yuhājirū wa-ini is'tanṣarūkum fī l-dīni faʿalaykumu l-naṣru illā ʿalā qawmin baynakum wabaynahum mīthāqun wal-lahu bimā taʿmalūna baṣīrun
Yao Chisimu aŵala ŵaakulupilile, ni kusama (kuja ku Madina), ni kumenyana ngondo ni chipanje chao ni achimisyene ŵakwe petala lya Allah (Amuhajirina), kwisa soni aŵala (Answari) ŵaŵapele (ŵanganyao) pakutama ni kwakamuchisya, ŵele ŵanganyao ni asyoŵe (ŵakuchenjelana) ŵane ni ŵane.Sano aŵala ŵaakulupilile nambo ni ngasama (kuja ku Madina), nganinkola kwachenjela kulikose mpaka akaasaame, nambo naga ali am'bendile chikamuchisyo pa Dini, basi mwakamuchisyani, ni ikaŵeje (naga ali atandene) ni ŵandu ŵachipali chilanga (chantunjelele chamwataŵene) chilikati chenu ni ŵanganyao, soni Allah ichindu yankutenda aŵele Jwakuilolechesya.
Verse 73
وَٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَآءُ بَعْضٍ ۚ إِلَّا تَفْعَلُوهُ تَكُن فِتْنَةٌ فِى ٱلْأَرْضِ وَفَسَادٌ كَبِيرٌ
Transliteration wa-alladhīna kafarū baʿḍuhum awliyāu baʿḍin illā tafʿalūhu takun fit'natun fī l-arḍi wafasādun kabīrun
Yao Nombe aŵala ŵaakufuulu aŵele asyoŵe (ŵakuchenjelana) ŵane ni ŵane. Naga jenumanja (Asilamu) ngankutenda yele (yakuchenjelanayo) chipaŵe pana fitina (jangondo) pa chilambo ni kuwatanganya kwekulungwa.
Verse 74
وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَهَاجَرُوا۟ وَجَـٰهَدُوا۟ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ وَٱلَّذِينَ ءَاوَوا۟ وَّنَصَرُوٓا۟ أُو۟لَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلْمُؤْمِنُونَ حَقًّا ۚ لَّهُم مَّغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ
Transliteration wa-alladhīna āmanū wahājarū wajāhadū fī sabīli l-lahi wa-alladhīna āwaw wanaṣarū ulāika humu l-mu'minūna ḥaqqan lahum maghfiratun wariz'qun karīmun
Yao Sano aŵala ŵaakulupilile, ni kusama (kuja ku Madina), ni kumenyana ngondo petala lya Allah (Amuhajirina), kwisa soni aŵala (Answari) ŵaŵapele (ŵanganyao) pakutama ni kwakamuchisya, ŵele ŵanyao ni ŵali ŵakulupilila kusyesyene, akwete kupata chikululuko kwisa soni lisiki lyakuchimbichika (lya ku Mbepo).
Verse 75
وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ مِنۢ بَعْدُ وَهَاجَرُوا۟ وَجَـٰهَدُوا۟ مَعَكُمْ فَأُو۟لَـٰٓئِكَ مِنكُمْ ۚ وَأُو۟لُوا۟ ٱلْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَىٰ بِبَعْضٍ فِى كِتَـٰبِ ٱللَّهِ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمٌۢ
Transliteration wa-alladhīna āmanū min baʿdu wahājarū wajāhadū maʿakum fa-ulāika minkum wa-ulū l-arḥāmi baʿḍuhum awlā bibaʿḍin fī kitābi l-lahi inna l-laha bikulli shayin ʿalīmun
Yao Sano aŵala ŵaakulupilile panyuma (pa Amuhajirina ni Answari) ni kusama (kuja ku Madina), ni kumenyana ngondo pamo ni jenumanja, basi ŵanganyao ni ŵali mwa jenumanja. Nambo ŵaulongo wakupagwana ni ŵali ŵakuŵajilwa (kwinjilana chipanje) ŵane ni ŵane (mwaiŵelele) m’chitabu cha Allah. Chisimu Allah chindu chilichose aŵele Jwakuchimanya chenene.
Read Surah Al-Anfal in another language
- English (word by word)
- Albanian
- Amazigh
- Amharic
- Assamese
- Azerbaijani
- Bambara
- Bangla
- Bosnian
- Bulgarian
- Chechen
- Chinese
- Czech
- Dari
- Dhivehi
- Dutch
- Finnish
- French
- German
- Gujarati
- Hausa
- Hebrew
- Hindi
- Indonesian
- Italian
- Japanese
- Kannada
- Kazakh
- Khmer
- Kinyarwanda
- Korean
- Kurdish
- Luganda
- Malay
- Malayalam
- Maranao
- Marathi
- Nepali
- Norwegian
- Oromo
- Pashto
- Persian
- Polish
- Portuguese
- Romanian
- Russian
- Sindhi
- Sinhala
- Somali
- Spanish
- Swahili
- Swedish
- Tagalog
- Tajik
- Tamil
- Tatar
- Telugu
- Thai
- Turkish
- Ukrainian
- Urdu
- Uyghur
- Uzbek
- Vietnamese
- Yoruba
All 114 surahs in Yao: the Qur’an in Yao.
Yao translation: Abdul Hamid Silika, from Quran.com. Transliteration: Quran.com. Recitation: Mishary Alafasy, from EveryAyah.com. MyDugsi is a learning aid, not a replacement for a qualified teacher.