Surah Yusuf in Yao: translation and audio

الٓر ۚ تِلْكَ ءَايَـٰتُ ٱلْكِتَـٰبِ ٱلْمُبِينِ

Transliteration alif-lam-ra til'ka āyātu l-kitābi l-mubīni

Yao Alif-Lâm-Râ. Aga ni ma Ȃya ga m’Chitabu chakusalichisya.

إِنَّآ أَنزَلْنَـٰهُ قُرْءَٰنًا عَرَبِيًّا لَّعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ

Transliteration innā anzalnāhu qur'ānan ʿarabiyyan laʿallakum taʿqilūna

Yao Chisimu Uwwe tujitulwisye jalakwejo kuŵa Qur’an jacharabu kuti jenumanja mpate kumanyilila.

نَحْنُ نَقُصُّ عَلَيْكَ أَحْسَنَ ٱلْقَصَصِ بِمَآ أَوْحَيْنَآ إِلَيْكَ هَـٰذَا ٱلْقُرْءَانَ وَإِن كُنتَ مِن قَبْلِهِۦ لَمِنَ ٱلْغَـٰفِلِينَ

Transliteration naḥnu naquṣṣu ʿalayka aḥsana l-qaṣaṣi bimā awḥaynā ilayka hādhā l-qur'āna wa-in kunta min qablihi lamina l-ghāfilīna

Yao Uwwe tukunsimulila (mmwe Muhammadi ﷺ) abali syambone nnope pakun’juwulila aji Qur’an, ni mwaliji ŵangachimanya chilichose (chakwayana ni Qur’anijo) nkanijiŵe (kuntuluchila).

إِذْ قَالَ يُوسُفُ لِأَبِيهِ يَـٰٓأَبَتِ إِنِّى رَأَيْتُ أَحَدَ عَشَرَ كَوْكَبًا وَٱلشَّمْسَ وَٱلْقَمَرَ رَأَيْتُهُمْ لِى سَـٰجِدِينَ

Transliteration idh qāla yūsufu li-abīhi yāabati innī ra-aytu aḥada ʿashara kawkaban wal-shamsa wal-qamara ra-aytuhum lī sājidīna

Yao (Kumbuchilani) katema kajwaŵechete Yusufu kwababagwe kuti: “E baba ŵangu! Chisimu une nasiweni kulugono ndondwa likumi kwisa jimo, lyuŵa ni mwesi, naiweni yosopeyo inankusujudila une.”

قَالَ يَـٰبُنَىَّ لَا تَقْصُصْ رُءْيَاكَ عَلَىٰٓ إِخْوَتِكَ فَيَكِيدُوا۟ لَكَ كَيْدًا ۖ إِنَّ ٱلشَّيْطَـٰنَ لِلْإِنسَـٰنِ عَدُوٌّ مُّبِينٌ

Transliteration qāla yābunayya lā taqṣuṣ ru'yāka ʿalā ikh'watika fayakīdū laka kaydan inna l-shayṭāna lil'insāni ʿaduwwun mubīnun

Yao Jwalakwe jwatite: “E mwanangu! Nkaasagamukulila sagamisi syenusyo achakuluŵenu, atakwisa mwantendele malindi, chisimu shetani kwa mundu aŵele mmagongo jwakuonechela.”

وَكَذَٰلِكَ يَجْتَبِيكَ رَبُّكَ وَيُعَلِّمُكَ مِن تَأْوِيلِ ٱلْأَحَادِيثِ وَيُتِمُّ نِعْمَتَهُۥ عَلَيْكَ وَعَلَىٰٓ ءَالِ يَعْقُوبَ كَمَآ أَتَمَّهَا عَلَىٰٓ أَبَوَيْكَ مِن قَبْلُ إِبْرَٰهِيمَ وَإِسْحَـٰقَ ۚ إِنَّ رَبَّكَ عَلِيمٌ حَكِيمٌ

Transliteration wakadhālika yajtabīka rabbuka wayuʿallimuka min tawīli l-aḥādīthi wayutimmu niʿ'matahu ʿalayka waʿalā āli yaʿqūba kamā atammahā ʿalā abawayka min qablu ib'rāhīma wa-is'ḥāqa inna rabbaka ʿalīmun ḥakīmun

Yao “Soni iyyoyopeyo Ambuje ŵenu tachinsagula nikun’jiganya gopolela sagamisi, nikwanilisya ukoto Wakwe kukwenu kwisa soni kwiŵasa lya Yaakubu, mpela yaŵatite pakuukwanilisya kalakala kwa achatatiŵenu ŵaŵili Ibrahima ni Isihaka, chisimu Ambuje ŵenu ni Ŵakumanyilila nnope, Ŵalunda lwakusokoka.”

۞ لَّقَدْ كَانَ فِى يُوسُفَ وَإِخْوَتِهِۦٓ ءَايَـٰتٌ لِّلسَّآئِلِينَ

Transliteration laqad kāna fī yūsufa wa-ikh'watihi āyātun lilssāilīna

Yao Chisimu mwa Yusufu ni achakulugwe mwaliji mwana ichetelelo kwa akuwusya (ya abali syao).

إِذْ قَالُوا۟ لَيُوسُفُ وَأَخُوهُ أَحَبُّ إِلَىٰٓ أَبِينَا مِنَّا وَنَحْنُ عُصْبَةٌ إِنَّ أَبَانَا لَفِى ضَلَـٰلٍ مُّبِينٍ

Transliteration idh qālū layūsufu wa-akhūhu aḥabbu ilā abīnā minnā wanaḥnu ʿuṣ'batun inna abānā lafī ḍalālin mubīnin

Yao (Kumbuchilani) katema kaŵaŵechete (achakulugwe Yusufu) kuti: “Chisimu Yusufu ni mpwakwe (Binyamini) ali ŵakunonyeledwa nnope kwa baba ŵetu kutupunda uwwe, kutendaga uwwe nilikuga lyamachili. Chisimu baba ŵetu ali nkusoya kwakuonechela.”

ٱقْتُلُوا۟ يُوسُفَ أَوِ ٱطْرَحُوهُ أَرْضًا يَخْلُ لَكُمْ وَجْهُ أَبِيكُمْ وَتَكُونُوا۟ مِنۢ بَعْدِهِۦ قَوْمًا صَـٰلِحِينَ

Transliteration uq'tulū yūsufa awi iṭ'raḥūhu arḍan yakhlu lakum wajhu abīkum watakūnū min baʿdihi qawman ṣāliḥīna

Yao “Mum’bulagani Yusufu, kapena nkamponye ku chilambo (chakwanaula), kuti jiŵe jenujenupe ngope jababa ŵenu, soni panyuma pa yalakweyo tim’be ŵandu ŵambone (pakutenda toba).”

قَالَ قَآئِلٌ مِّنْهُمْ لَا تَقْتُلُوا۟ يُوسُفَ وَأَلْقُوهُ فِى غَيَـٰبَتِ ٱلْجُبِّ يَلْتَقِطْهُ بَعْضُ ٱلسَّيَّارَةِ إِن كُنتُمْ فَـٰعِلِينَ

Transliteration qāla qāilun min'hum lā taqtulū yūsufa wa-alqūhu fī ghayābati l-jubi yaltaqiṭ'hu baʿḍu l-sayārati in kuntum fāʿilīna

Yao Jwaŵechete nkuŵecheta mwa ŵanganyao kuti: “Kasimum’bulaga Yusufu, nambo nansakaga kutendape chinechakwe gambani kumponya pasi pachisima chakusokoka, channokote ŵane mu ŵandu ŵapaulendo.”

قَالُوا۟ يَـٰٓأَبَانَا مَا لَكَ لَا تَأْمَ۫نَّا عَلَىٰ يُوسُفَ وَإِنَّا لَهُۥ لَنَـٰصِحُونَ

Transliteration qālū yāabānā mā laka lā tamannā ʿalā yūsufa wa-innā lahu lanāṣiḥūna

Yao Ŵanganyao ŵatite: “E baba ŵetu! Ligongo chichi ngankutukulupilila uwwe pa Yusufu, kutendaga uwwe tukunsachililaga yambone jwalakwe?”

أَرْسِلْهُ مَعَنَا غَدًا يَرْتَعْ وَيَلْعَبْ وَإِنَّا لَهُۥ لَحَـٰفِظُونَ

Transliteration arsil'hu maʿanā ghadan yartaʿ wayalʿab wa-innā lahu laḥāfiẓūna

Yao “Muŵŵigusyani nowe malaŵi, kuti akasengwe soni akan’gande, soni chisimu uwwe chitukan’gose jwalakwe.”

قَالَ إِنِّى لَيَحْزُنُنِىٓ أَن تَذْهَبُوا۟ بِهِۦ وَأَخَافُ أَن يَأْكُلَهُ ٱلذِّئْبُ وَأَنتُمْ عَنْهُ غَـٰفِلُونَ

Transliteration qāla innī layaḥzununī an tadhhabū bihi wa-akhāfu an yakulahu l-dhi'bu wa-antum ʿanhu ghāfilūna

Yao Jwalakwe (Yaakubu) jwatite: “Chisimu une ikundandaulikasya yanti n’jaule najo, soni ngogopa kuti litakuja kun’dya lisogo kutendaga jenumanja n’di munkwaanjiile.”

قَالُوا۟ لَئِنْ أَكَلَهُ ٱلذِّئْبُ وَنَحْنُ عُصْبَةٌ إِنَّآ إِذًا لَّخَـٰسِرُونَ

Transliteration qālū la-in akalahu l-dhi'bu wanaḥnu ʿuṣ'batun innā idhan lakhāsirūna

Yao Ŵanganyao ŵatite: “Naliyikaga mwakun’dya lisogo kutendaga uwwe tuli likuga lyamachili, nikuti uwwe pa jele ndemajo tuchiŵa ŵakulepela (ngasituŵa achalume ŵasyene).”

فَلَمَّا ذَهَبُوا۟ بِهِۦ وَأَجْمَعُوٓا۟ أَن يَجْعَلُوهُ فِى غَيَـٰبَتِ ٱلْجُبِّ ۚ وَأَوْحَيْنَآ إِلَيْهِ لَتُنَبِّئَنَّهُم بِأَمْرِهِمْ هَـٰذَا وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ

Transliteration falammā dhahabū bihi wa-ajmaʿū an yajʿalūhu fī ghayābati l-jubi wa-awḥaynā ilayhi latunabbi-annahum bi-amrihim hādhā wahum lā yashʿurūna

Yao Basi ndema jaŵapite najo, ni kamulana yakumponya pasi pachisima chakusokoka (ŵamponyisye), sano Uwwe nitwan’juwulile (Yusufujo maloŵe ganti): “Chisimu mmwe chinchatagulila yachitendo chao chalakwechi, kutendaga ŵanganyao akakumanyilila (yanti mmwejo ni Yusufu jula).”

وَجَآءُوٓ أَبَاهُمْ عِشَآءً يَبْكُونَ

Transliteration wajāū abāhum ʿishāan yabkūna

Yao Niŵayikangene kwa baba ŵao lwegulo ali nkulila.

قَالُوا۟ يَـٰٓأَبَانَآ إِنَّا ذَهَبْنَا نَسْتَبِقُ وَتَرَكْنَا يُوسُفَ عِندَ مَتَـٰعِنَا فَأَكَلَهُ ٱلذِّئْبُ ۖ وَمَآ أَنتَ بِمُؤْمِنٍ لَّنَا وَلَوْ كُنَّا صَـٰدِقِينَ

Transliteration qālū yāabānā innā dhahabnā nastabiqu wataraknā yūsufa ʿinda matāʿinā fa-akalahu l-dhi'bu wamā anta bimu'minin lanā walaw kunnā ṣādiqīna

Yao Ŵanganyao ŵatite: “E baba ŵetu! Chisimu uwwe twapite kuutenda chilindasi (mpikisano wakuutuka), nitwannesile Yusufu pasyaliji ndundu syetu, basi nilin’dile lisogo; nambo mmwe nganim’ba ntukulupilile namuno kuti tukuŵecheta yakuona.”

وَجَآءُو عَلَىٰ قَمِيصِهِۦ بِدَمٍ كَذِبٍ ۚ قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنفُسُكُمْ أَمْرًا ۖ فَصَبْرٌ جَمِيلٌ ۖ وَٱللَّهُ ٱلْمُسْتَعَانُ عَلَىٰ مَا تَصِفُونَ

Transliteration wajāū ʿalā qamīṣihi bidamin kadhibin qāla bal sawwalat lakum anfusukum amran faṣabrun jamīlun wal-lahu l-mus'taʿānu ʿalā mā taṣifūna

Yao Niŵaiche najo kansu jakwe jili jepakasye myasi jaunami. Jwalakwe (Yaakubu ndema jajwajiweni kansu kuti jangapapuka) jwatite: “(Ngwamba!) Nambo kuti mitima jenu jinsalalichisye chitendo (chamuntesile n’jenujo). Basi (chatindende une) nikupilila kwambone, soni Allah ni Nkuŵendedwa chikamuchisyo pa yankutangayi.”

وَجَآءَتْ سَيَّارَةٌ فَأَرْسَلُوا۟ وَارِدَهُمْ فَأَدْلَىٰ دَلْوَهُۥ ۖ قَالَ يَـٰبُشْرَىٰ هَـٰذَا غُلَـٰمٌ ۚ وَأَسَرُّوهُ بِضَـٰعَةً ۚ وَٱللَّهُ عَلِيمٌۢ بِمَا يَعْمَلُونَ

Transliteration wajāat sayyāratun fa-arsalū wāridahum fa-adlā dalwahu qāla yābush'rā hādhā ghulāmun wa-asarrūhu biḍāʿatan wal-lahu ʿalīmun bimā yaʿmalūna

Yao Ni ŵaiche ŵandu ŵapaulendo, basi ni ŵantumisye nkwatechela mesi jwao, basi ni jwaponyisye ndowa jakwe. Jwalakwe jwatite: “E kusengwa kwangu! Male nchanda!” Niŵansisile mpela katundu jwamalonda, sano Allah jwaimanyaga chenene yaŵaliji nkupanganya ŵanganyao.

وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍۭ بَخْسٍ دَرَٰهِمَ مَعْدُودَةٍ وَكَانُوا۟ فِيهِ مِنَ ٱلزَّٰهِدِينَ

Transliteration washarawhu bithamanin bakhsin darāhima maʿdūdatin wakānū fīhi mina l-zāhidīna

Yao Niŵansumisye pantengo wannono – makobili gakuŵalanjika - soni ŵaliji ŵakwanjila ya jwalakwe.

وَقَالَ ٱلَّذِى ٱشْتَرَىٰهُ مِن مِّصْرَ لِٱمْرَأَتِهِۦٓ أَكْرِمِى مَثْوَىٰهُ عَسَىٰٓ أَن يَنفَعَنَآ أَوْ نَتَّخِذَهُۥ وَلَدًا ۚ وَكَذَٰلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِى ٱلْأَرْضِ وَلِنُعَلِّمَهُۥ مِن تَأْوِيلِ ٱلْأَحَادِيثِ ۚ وَٱللَّهُ غَالِبٌ عَلَىٰٓ أَمْرِهِۦ وَلَـٰكِنَّ أَكْثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ

Transliteration waqāla alladhī ish'tarāhu min miṣ'ra li-im'ra-atihi akrimī mathwāhu ʿasā an yanfaʿanā aw nattakhidhahu waladan wakadhālika makkannā liyūsufa fī l-arḍi walinuʿallimahu min tawīli l-aḥādīthi wal-lahu ghālibun ʿalā amrihi walākinna akthara l-nāsi lā yaʿlamūna

Yao Sano ajula (Potifala) jwa ku Misra jwaŵansumile (Yusufu) ŵasalile ŵankwakwe kuti: “Munkolochesyani ndamo jakwe, mwine chachitukamuchisya, kapena tugambe kuntenda kuŵa mwanache (jwetu).” Soni iyyoyopeyo niyatwatite pakuntamilichikasya Yusufu m’chilambo (cha Misra), soni kuti tun’jiganye gopolela abali (sya sagamisi). Sano Allah ni Jwakupunda pa itendo Yakwe, nambo ŵandu ŵajinji ngakumanyilila.

وَلَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُۥٓ ءَاتَيْنَـٰهُ حُكْمًا وَعِلْمًا ۚ وَكَذَٰلِكَ نَجْزِى ٱلْمُحْسِنِينَ

Transliteration walammā balagha ashuddahu ātaynāhu ḥuk'man waʿil'man wakadhālika najzī l-muḥ'sinīna

Yao Sano ndema jaŵauŵiche (Yusufu) ukulu wakwe wakwanila, twampele lunda lwakusokoka ni umanyilisi; soni iyyoyopeyo niyatukutiji pakwalipila ŵakolosya (masengo).

وَرَٰوَدَتْهُ ٱلَّتِى هُوَ فِى بَيْتِهَا عَن نَّفْسِهِۦ وَغَلَّقَتِ ٱلْأَبْوَٰبَ وَقَالَتْ هَيْتَ لَكَ ۚ قَالَ مَعَاذَ ٱللَّهِ ۖ إِنَّهُۥ رَبِّىٓ أَحْسَنَ مَثْوَاىَ ۖ إِنَّهُۥ لَا يُفْلِحُ ٱلظَّـٰلِمُونَ

Transliteration warāwadathu allatī huwa fī baytihā ʿan nafsihi waghallaqati l-abwāba waqālat hayta laka qāla maʿādha l-lahi innahu rabbī aḥsana mathwāya innahu lā yuf'liḥu l-ẓālimūna

Yao Sano aŵala (ŵammasyeto) ŵajwaliji (Yusufu) m’nyumba mwao, ŵannyenjile jwalakwe akakusaka, mwanti ŵaugele milango, nikuŵecheta kuti: “Jisani akuno.” Jwalakwe jwatite: “Ngulijuya mwa Allah (kuti ngatenda yakusakalayo)! Chisimu ŵalakweo (ŵankwenuo) ni abwana ŵangu. Angolochesye ndamo jangu (mwanti nganimba naatesile lupuso), chisimu chene ŵalupuso nganaŵa apundile.”

وَلَقَدْ هَمَّتْ بِهِۦ ۖ وَهَمَّ بِهَا لَوْلَآ أَن رَّءَا بُرْهَـٰنَ رَبِّهِۦ ۚ كَذَٰلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ ٱلسُّوٓءَ وَٱلْفَحْشَآءَ ۚ إِنَّهُۥ مِنْ عِبَادِنَا ٱلْمُخْلَصِينَ

Transliteration walaqad hammat bihi wahamma bihā lawlā an raā bur'hāna rabbihi kadhālika linaṣrifa ʿanhu l-sūa wal-faḥshāa innahu min ʿibādinā l-mukh'laṣīna

Yao Soni chisimu (ŵammasyetowo) pamasile paŵansachilile (Yusufujo), nombenajo akaŵa kuchiona chilosyo cha Ambujegwe (chakunsiŵilikanganya) akaasachilile (ŵammasyetowo, nambo nganaika mwakwasachilila), mwele nimuyaŵelele, kuti tuntyochesye jwalakwe yakusakala ni yakunyalaya, chisimu jwalakwe juli mwa achikapolo Ŵetu ŵakuswejesyedwa.

وَٱسْتَبَقَا ٱلْبَابَ وَقَدَّتْ قَمِيصَهُۥ مِن دُبُرٍ وَأَلْفَيَا سَيِّدَهَا لَدَا ٱلْبَابِ ۚ قَالَتْ مَا جَزَآءُ مَنْ أَرَادَ بِأَهْلِكَ سُوٓءًا إِلَّآ أَن يُسْجَنَ أَوْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Transliteration wa-is'tabaqā l-bāba waqaddat qamīṣahu min duburin wa-alfayā sayyidahā ladā l-bābi qālat mā jazāu man arāda bi-ahlika sūan illā an yus'jana aw ʿadhābun alīmun

Yao Sano ni ŵatoposyanile ŵanaŵaŵili wa kunnango, basi (ŵammasyeto) ŵampapwile (Yusufu) kansu jakwe chakunyuma, niŵansimene ŵanaŵaŵilio pannango bwana jwao (ŵammasyetowo - ŵali ŵankwao). (Ŵammasyeto) ŵatite: “Malipilochi kwa mundu jwaasachileje kutenda yakusakala ku ŵankwenu, pangaŵaga kutaŵidwa kapena kupedwa ilagasyo yakupoteka nnope?”

قَالَ هِىَ رَٰوَدَتْنِى عَن نَّفْسِى ۚ وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِّنْ أَهْلِهَآ إِن كَانَ قَمِيصُهُۥ قُدَّ مِن قُبُلٍ فَصَدَقَتْ وَهُوَ مِنَ ٱلْكَـٰذِبِينَ

Transliteration qāla hiya rāwadatnī ʿan nafsī washahida shāhidun min ahlihā in kāna qamīṣuhu qudda min qubulin faṣadaqat wahuwa mina l-kādhibīna

Yao (Yusufu) jwatite: “Ŵalakweŵa niŵanyenjileje une ndili ngangusaka.” Sano mboni jakwiŵasa kwao (ŵammasyetowo) jaŵichile umboni ŵanti: “Najiŵaga kansu jakwe jipapulidwe chakumeso, nikuti (ŵammasyetowo) akuŵecheta yakuona, sano jwalakwe (Yusufu) juli mwa ŵandu ŵaunami.”

وَإِن كَانَ قَمِيصُهُۥ قُدَّ مِن دُبُرٍ فَكَذَبَتْ وَهُوَ مِنَ ٱلصَّـٰدِقِينَ

Transliteration wa-in kāna qamīṣuhu qudda min duburin fakadhabat wahuwa mina l-ṣādiqīna

Yao “Nambo najiŵaga kansu jakwe jipapulidwe chakunyuma, nikuti (ŵammasyetowo) akulambusya, sano jwalakwe (Yusufu) juli mwa ŵandu ŵakuŵecheta yakuona.”

فَلَمَّا رَءَا قَمِيصَهُۥ قُدَّ مِن دُبُرٍ قَالَ إِنَّهُۥ مِن كَيْدِكُنَّ ۖ إِنَّ كَيْدَكُنَّ عَظِيمٌ

Transliteration falammā raā qamīṣahu qudda min duburin qāla innahu min kaydikunna inna kaydakunna ʿaẓīmun

Yao Basi ndema jaŵajiweni kansu jakwe kuti jipapulidwe chakunyuma ŵatite: “Chisimu yalakweyi ni itagu yenu (jenumanja achimmasyeto), chisimu itagu yenu ili yekulungwa nnope.”

يُوسُفُ أَعْرِضْ عَنْ هَـٰذَا ۚ وَٱسْتَغْفِرِى لِذَنۢبِكِ ۖ إِنَّكِ كُنتِ مِنَ ٱلْخَاطِـِٔينَ

Transliteration yūsufu aʿriḍ ʿan hādhā wa-is'taghfirī lidhanbiki innaki kunti mina l-khāṭiīna

Yao “Yusufu! Ikwanjilani yalakweyi. Sano mmwe (ŵankwangu)! Ŵendani chikululuko pa sambi syenu, chisimu mmwe n’di mwa ŵandu ŵakulemwa.”

۞ وَقَالَ نِسْوَةٌ فِى ٱلْمَدِينَةِ ٱمْرَأَتُ ٱلْعَزِيزِ تُرَٰوِدُ فَتَىٰهَا عَن نَّفْسِهِۦ ۖ قَدْ شَغَفَهَا حُبًّا ۖ إِنَّا لَنَرَىٰهَا فِى ضَلَـٰلٍ مُّبِينٍ

Transliteration waqāla nis'watun fī l-madīnati im'ra-atu l-ʿazīzi turāwidu fatāhā ʿan nafsihi qad shaghafahā ḥubban innā lanarāhā fī ḍalālin mubīnin

Yao Sano achimmasyeto ŵa mu nsinda ŵatite: “Ŵankwao ŵakuchimbichika (anduna) akunnyenga nchanda jwao jwalakwe akakusaka, chisimu chisako chagumbele nnope, chisimu uwwe tukwaona kuti ali nkusoya kwa kuonechela.”

فَلَمَّا سَمِعَتْ بِمَكْرِهِنَّ أَرْسَلَتْ إِلَيْهِنَّ وَأَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَـًٔا وَءَاتَتْ كُلَّ وَٰحِدَةٍ مِّنْهُنَّ سِكِّينًا وَقَالَتِ ٱخْرُجْ عَلَيْهِنَّ ۖ فَلَمَّا رَأَيْنَهُۥٓ أَكْبَرْنَهُۥ وَقَطَّعْنَ أَيْدِيَهُنَّ وَقُلْنَ حَـٰشَ لِلَّهِ مَا هَـٰذَا بَشَرًا إِنْ هَـٰذَآ إِلَّا مَلَكٌ كَرِيمٌ

Transliteration falammā samiʿat bimakrihinna arsalat ilayhinna wa-aʿtadat lahunna muttaka-an waātat kulla wāḥidatin min'hunna sikkīnan waqālati ukh'ruj ʿalayhinna falammā ra-aynahu akbarnahu waqaṭṭaʿna aydiyahunna waqul'na ḥāsha lillahi mā hādhā basharan in hādhā illā malakun karīmun

Yao Sano ndema jaŵapikene (ŵankwao anduna) gamba kwao, ŵatumichisye mitenga (kuti ayiche kukuona kusalala kwa Yusufu), ni ŵalinganyichisye malo gakutama chakwegama ni yakulya (yakata ni ipula), niŵampele jwalijose mwa ŵanganyao chipula (kuti akatileje yakulyayo), ni ŵatite (ŵammasyeto ŵala pakunsalila Yusufu): “Kopokani kuja kukwao.” Basi ndema jaŵam’bweni ŵankusisye nnope pa uchimbichimbi (ligongo lyakasalale kakwe), sano (ligongo lyausimongo nnope) ŵaliji nkulikata makono gao (nambo ngapikana kupoteka), niŵatite: “Allah ayitalichisye (yakuŵa jwalakweju mundu)! Aju ngaŵa mundu, aju nganaŵa chinepe ikaŵeje lilaika lyakuchimbichika.”

قَالَتْ فَذَٰلِكُنَّ ٱلَّذِى لُمْتُنَّنِى فِيهِ ۖ وَلَقَدْ رَٰوَدتُّهُۥ عَن نَّفْسِهِۦ فَٱسْتَعْصَمَ ۖ وَلَئِن لَّمْ يَفْعَلْ مَآ ءَامُرُهُۥ لَيُسْجَنَنَّ وَلَيَكُونًا مِّنَ ٱلصَّـٰغِرِينَ

Transliteration qālat fadhālikunna alladhī lum'tunnanī fīhi walaqad rāwadttuhu ʿan nafsihi fa-is'taʿṣama wala-in lam yafʿal mā āmuruhu layus'jananna walayakūnan mina l-ṣāghirīna

Yao (Ŵankwao anduna) ŵatite: “Basitu aju jenumanja nijwejula jwamungaambiileje jula, chisimu chene une nannyenjile jwele akakusaka, basi ni jwaligosile. Nambo sano naga jukatenda yangunnamulayo, chisimu chene chijuponyedwe muukaidi, soni chijuŵe mwa ŵakunyosyeka.”

قَالَ رَبِّ ٱلسِّجْنُ أَحَبُّ إِلَىَّ مِمَّا يَدْعُونَنِىٓ إِلَيْهِ ۖ وَإِلَّا تَصْرِفْ عَنِّى كَيْدَهُنَّ أَصْبُ إِلَيْهِنَّ وَأَكُن مِّنَ ٱلْجَـٰهِلِينَ

Transliteration qāla rabbi l-sij'nu aḥabbu ilayya mimmā yadʿūnanī ilayhi wa-illā taṣrif ʿannī kaydahunna aṣbu ilayhinna wa-akun mina l-jāhilīna

Yao Jwalakwe jwatite: “Ambuje ŵangu! Ukaidi uli wakunonyeledwa nnope kukwangu kulekangana ni yaakumilanjilayo, naga ngankumambasya itagu yao, chimbendechele kukwao, ni timbe mu ŵandu ajinga.”

فَٱسْتَجَابَ لَهُۥ رَبُّهُۥ فَصَرَفَ عَنْهُ كَيْدَهُنَّ ۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْعَلِيمُ

Transliteration fa-is'tajāba lahu rabbuhu faṣarafa ʿanhu kaydahunna innahu huwa l-samīʿu l-ʿalīmu

Yao Basi Ambujegwe ŵan’janjile (duwa jakwe), ni ŵam’bambesye itagu yao, chisimu Jwalakwe (Allah) ni Jwakupikanichisya, Jwakumanyilila nnope.

ثُمَّ بَدَا لَهُم مِّنۢ بَعْدِ مَا رَأَوُا۟ ٱلْـَٔايَـٰتِ لَيَسْجُنُنَّهُۥ حَتَّىٰ حِينٍ

Transliteration thumma badā lahum min baʿdi mā ra-awū l-āyāti layasjununnahu ḥattā ḥīnin

Yao Kaneka panyuma pakuiona ŵanganyao (anduna ni ŵandu ŵao) ilosyo (yakuswejela kwa Yusufu), syaichilile nganisyo syanti agambe kumponya (Yusufu) mu ukaidi kwandema jannono (iŵe mpela nijuŵaleŵile, pakusaka kwatyosya nchesela ŵammasyeto ŵala).

وَدَخَلَ مَعَهُ ٱلسِّجْنَ فَتَيَانِ ۖ قَالَ أَحَدُهُمَآ إِنِّىٓ أَرَىٰنِىٓ أَعْصِرُ خَمْرًا ۖ وَقَالَ ٱلْـَٔاخَرُ إِنِّىٓ أَرَىٰنِىٓ أَحْمِلُ فَوْقَ رَأْسِى خُبْزًا تَأْكُلُ ٱلطَّيْرُ مِنْهُ ۖ نَبِّئْنَا بِتَأْوِيلِهِۦٓ ۖ إِنَّا نَرَىٰكَ مِنَ ٱلْمُحْسِنِينَ

Transliteration wadakhala maʿahu l-sij'na fatayāni qāla aḥaduhumā innī arānī aʿṣiru khamran waqāla l-ākharu innī arānī aḥmilu fawqa rasī khub'zan takulu l-ṭayru min'hu nabbi'nā bitawīlihi innā narāka mina l-muḥ'sinīna

Yao Niŵajinjile najo (Yusufujo) mu ukaidi achachanda ŵaŵili. Jumo jwao jwatite: “Chisimu une sagamile ndili nkuminya ukana.” Sano jwine nijwatite: “Chisimu une sagamile ndili ndwichile mikate pantwe pangu, jinankulidwa ni ijuni. Tutagulilani ngopolelo syakwe, chisimu uwwe tukum’bona kuti n’di jumpepe mu ŵakolosya.”

قَالَ لَا يَأْتِيكُمَا طَعَامٌ تُرْزَقَانِهِۦٓ إِلَّا نَبَّأْتُكُمَا بِتَأْوِيلِهِۦ قَبْلَ أَن يَأْتِيَكُمَا ۚ ذَٰلِكُمَا مِمَّا عَلَّمَنِى رَبِّىٓ ۚ إِنِّى تَرَكْتُ مِلَّةَ قَوْمٍ لَّا يُؤْمِنُونَ بِٱللَّهِ وَهُم بِٱلْـَٔاخِرَةِ هُمْ كَـٰفِرُونَ

Transliteration qāla lā yatīkumā ṭaʿāmun tur'zaqānihi illā nabbatukumā bitawīlihi qabla an yatiyakumā dhālikumā mimmā ʿallamanī rabbī innī taraktu millata qawmin lā yu'minūna bil-lahi wahum bil-ākhirati hum kāfirūna

Yao Jwalakwe jwatite: “Nganiiŵa im’bichilile ŵanganyammwe yakulya kuŵa lisiki lyenu, ikaŵeje chimbe ndili nantagulile ngopolelo syakwe nkaniim’bichilile. Ayi niyine mu yanjiganyisye Ambuje ŵangu (Allah). Chisimu une nesile dini jaŵandu ŵangakukulupilila mwa Allah, soni ŵanganyao ya Akhera akuŵa ali nkuikana.”

وَٱتَّبَعْتُ مِلَّةَ ءَابَآءِىٓ إِبْرَٰهِيمَ وَإِسْحَـٰقَ وَيَعْقُوبَ ۚ مَا كَانَ لَنَآ أَن نُّشْرِكَ بِٱللَّهِ مِن شَىْءٍ ۚ ذَٰلِكَ مِن فَضْلِ ٱللَّهِ عَلَيْنَا وَعَلَى ٱلنَّاسِ وَلَـٰكِنَّ أَكْثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَشْكُرُونَ

Transliteration wa-ittabaʿtu millata ābāī ib'rāhīma wa-is'ḥāqa wayaʿqūba mā kāna lanā an nush'rika bil-lahi min shayin dhālika min faḍli l-lahi ʿalaynā waʿalā l-nāsi walākinna akthara l-nāsi lā yashkurūna

Yao “Ninguyiye dini ja achatati ŵangu, - Ibrahima, Isihaka ni Yaakubu, nganiyiŵa yakuŵajilwa kukwetu kuti tum’bwanganye Allah ni chilichose, yalakweyo (yagalagatila Allah pe) ili mu ukoto wa Allah wauli kukwetu ni kwa ŵandu ŵane, nambo kuti ŵandu ŵajinji ngakutogolela.”

يَـٰصَـٰحِبَىِ ٱلسِّجْنِ ءَأَرْبَابٌ مُّتَفَرِّقُونَ خَيْرٌ أَمِ ٱللَّهُ ٱلْوَٰحِدُ ٱلْقَهَّارُ

Transliteration yāṣāḥibayi l-sij'ni a-arbābun mutafarriqūna khayrun ami l-lahu l-wāḥidu l-qahāru

Yao “Achimijangu ŵa mu ukaidi! Ana mabwana (milungu) gakulekangana gali chenene, kapena Allah jwali Jumpepe, Jwamachili gangalimbana nago?”

مَا تَعْبُدُونَ مِن دُونِهِۦٓ إِلَّآ أَسْمَآءً سَمَّيْتُمُوهَآ أَنتُمْ وَءَابَآؤُكُم مَّآ أَنزَلَ ٱللَّهُ بِهَا مِن سُلْطَـٰنٍ ۚ إِنِ ٱلْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ ۚ أَمَرَ أَلَّا تَعْبُدُوٓا۟ إِلَّآ إِيَّاهُ ۚ ذَٰلِكَ ٱلدِّينُ ٱلْقَيِّمُ وَلَـٰكِنَّ أَكْثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ

Transliteration mā taʿbudūna min dūnihi illā asmāan sammaytumūhā antum waābāukum mā anzala l-lahu bihā min sul'ṭānin ini l-ḥuk'mu illā lillahi amara allā taʿbudū illā iyyāhu dhālika l-dīnu l-qayimu walākinna akthara l-nāsi lā yaʿlamūna

Yao “Ngankugalagatila inepe kunneka Jwalakwe ikaŵeje mena gampeleche - jenumanja ni achatati ŵenu - ganganatulusya pa galakwego Allah umboni uliose (wakulosya kuti gelego mena ga milungu jakuŵajilwa kujigalagatila), pangali ulamusi wine ikaŵeje wa Allah pe, (Jwalakwe) alamwile yanti nkasin’galagatila chinepe ikaŵeje Jwalakwe. Jele ni Dini jagoloka, nambo ŵandu ŵajinji ngakumanyilila.”

يَـٰصَـٰحِبَىِ ٱلسِّجْنِ أَمَّآ أَحَدُكُمَا فَيَسْقِى رَبَّهُۥ خَمْرًا ۖ وَأَمَّا ٱلْـَٔاخَرُ فَيُصْلَبُ فَتَأْكُلُ ٱلطَّيْرُ مِن رَّأْسِهِۦ ۚ قُضِىَ ٱلْأَمْرُ ٱلَّذِى فِيهِ تَسْتَفْتِيَانِ

Transliteration yāṣāḥibayi l-sij'ni ammā aḥadukumā fayasqī rabbahu khamran wa-ammā l-ākharu fayuṣ'labu fatakulu l-ṭayru min rasihi quḍiya l-amru alladhī fīhi tastaftiyāni

Yao “Achimijangu ŵa mu ukaidi! Sano jumo mwa jenumanja ŵaŵili chaakaamweesyeeje abwana ŵao ukana, nambo jwinejo chaulajidwe mwakomeledwa (pansalaba), ijuni nichiyilyeje pantwe pakwe, chilamusi chilamulidwe kala cha ichindu yankuwusyayi.”

وَقَالَ لِلَّذِى ظَنَّ أَنَّهُۥ نَاجٍ مِّنْهُمَا ٱذْكُرْنِى عِندَ رَبِّكَ فَأَنسَىٰهُ ٱلشَّيْطَـٰنُ ذِكْرَ رَبِّهِۦ فَلَبِثَ فِى ٱلسِّجْنِ بِضْعَ سِنِينَ

Transliteration waqāla lilladhī ẓanna annahu nājin min'humā udh'kur'nī ʿinda rabbika fa-ansāhu l-shayṭānu dhik'ra rabbihi falabitha fī l-sij'ni biḍ'ʿa sinīna

Yao Sano jwalakwe (Yusufu) ŵansalile ajula jwaŵammanyi kuti chajokoche mwa ŵaŵilio (yanti): “Nkakumbuchile kungolanga kwa abwana ŵenu (Afiriauna kuti angoposye mu ukaidi muno).” Basi shetani ŵan’diŵesye jwalakwejo kolanga (ya Yusufu) kwa abwana ŵakwe. Basi ni ŵatemi (Yusufu) mu ukaidi yaka igala.

وَقَالَ ٱلْمَلِكُ إِنِّىٓ أَرَىٰ سَبْعَ بَقَرَٰتٍ سِمَانٍ يَأْكُلُهُنَّ سَبْعٌ عِجَافٌ وَسَبْعَ سُنۢبُلَـٰتٍ خُضْرٍ وَأُخَرَ يَابِسَـٰتٍ ۖ يَـٰٓأَيُّهَا ٱلْمَلَأُ أَفْتُونِى فِى رُءْيَـٰىَ إِن كُنتُمْ لِلرُّءْيَا تَعْبُرُونَ

Transliteration waqāla l-maliku innī arā sabʿa baqarātin simānin yakuluhunna sabʿun ʿijāfun wasabʿa sunbulātin khuḍ'rin wa-ukhara yābisātin yāayyuhā l-mala-u aftūnī fī ru'yāya in kuntum lilrru'yā taʿburūna

Yao Sano nchimwene (Firiauna) jwatite: “Chisimu une sagamile ng’ombe nsano nasiŵili syakwimbala sinankuliidwa ni (ng’ombe) nsano nasiŵili syaganda, ni (nagaweni soni) masache nsano nagaŵili (gatiligu) gamaŵisi, ni gane (nsano nagaŵili) gamajumu. E achinkulungwa! Mungopolelani sagamisi syangusi, nam’baga jenumanja ŵanti nigopolela sagamisi.”

قَالُوٓا۟ أَضْغَـٰثُ أَحْلَـٰمٍ ۖ وَمَا نَحْنُ بِتَأْوِيلِ ٱلْأَحْلَـٰمِ بِعَـٰلِمِينَ

Transliteration qālū aḍghāthu aḥlāmin wamā naḥnu bitawīli l-aḥlāmi biʿālimīna

Yao Ŵanganyao ŵatite: “Asi ni sagamisi syewanganyichilane syangali mate, soni uwwe yagopolela sagamisi nganituŵa tuimanyi chenene.”

وَقَالَ ٱلَّذِى نَجَا مِنْهُمَا وَٱدَّكَرَ بَعْدَ أُمَّةٍ أَنَا۠ أُنَبِّئُكُم بِتَأْوِيلِهِۦ فَأَرْسِلُونِ

Transliteration waqāla alladhī najā min'humā wa-iddakara baʿda ummatin anā unabbi-ukum bitawīlihi fa-arsilūni

Yao Sano ajula juŵajokweche mu ŵaŵili ŵala (ŵanakuŵaga mu ukaidi) jwakumbuchile (chiŵendo cha Yusufu) panyuma pakupita ndema jelewu, ni jwatite: “Une tinansalile ngopolelo syakwe, basi mundumani (kuti ngansosele ngopolelo syakwesyo).”

يُوسُفُ أَيُّهَا ٱلصِّدِّيقُ أَفْتِنَا فِى سَبْعِ بَقَرَٰتٍ سِمَانٍ يَأْكُلُهُنَّ سَبْعٌ عِجَافٌ وَسَبْعِ سُنۢبُلَـٰتٍ خُضْرٍ وَأُخَرَ يَابِسَـٰتٍ لَّعَلِّىٓ أَرْجِعُ إِلَى ٱلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَعْلَمُونَ

Transliteration yūsufu ayyuhā l-ṣidīqu aftinā fī sabʿi baqarātin simānin yakuluhunna sabʿun ʿijāfun wasabʿi sunbulātin khuḍ'rin wa-ukhara yābisātin laʿallī arjiʿu ilā l-nāsi laʿallahum yaʿlamūna

Yao (Jwalakwe jwatite): “Yusufu, mmwe ŵakuonaonape! Tugopolelani yang’ombe nsano nasiŵili syakwimbala syakuliidwa ni (ng’ombe) nsano nasiŵili syaganda, ni masache nsano nagaŵili (gatiligu) gamaŵisi, ni gane (nsano nagaŵili) gamajumu; kuti une mbate kuujila kwa ŵandu, kuti mwine ŵanganyao akapate kumanyilila (ngopolelo syakwe).”

قَالَ تَزْرَعُونَ سَبْعَ سِنِينَ دَأَبًا فَمَا حَصَدتُّمْ فَذَرُوهُ فِى سُنۢبُلِهِۦٓ إِلَّا قَلِيلًا مِّمَّا تَأْكُلُونَ

Transliteration qāla tazraʿūna sabʿa sinīna da-aban famā ḥaṣadttum fadharūhu fī sunbulihi illā qalīlan mimmā takulūna

Yao (Yusufu) jwatite: “Timpande yaka nsano naiŵili yakuyana, sano yan’gowele basi ilekani m’masache mwakwe pemo, ikaŵeje yannonope yatin’dyeje.”

ثُمَّ يَأْتِى مِنۢ بَعْدِ ذَٰلِكَ سَبْعٌ شِدَادٌ يَأْكُلْنَ مَا قَدَّمْتُمْ لَهُنَّ إِلَّا قَلِيلًا مِّمَّا تُحْصِنُونَ

Transliteration thumma yatī min baʿdi dhālika sabʿun shidādun yakul'na mā qaddamtum lahunna illā qalīlan mimmā tuḥ'ṣinūna

Yao “Kaneka panyuma payalakweyo ichiika (yaka) nsano naiŵili yakunonopa, yatiichiŵaga nkulya yamwailongochesye, ikaŵeje yannonope yatinchiigosaga (kuŵa yambeju).”

ثُمَّ يَأْتِى مِنۢ بَعْدِ ذَٰلِكَ عَامٌ فِيهِ يُغَاثُ ٱلنَّاسُ وَفِيهِ يَعْصِرُونَ

Transliteration thumma yatī min baʿdi dhālika ʿāmun fīhi yughāthu l-nāsu wafīhi yaʿṣirūna

Yao “Kaneko panyuma payele chichiika chaka chachachipedwa ŵandu mwalakwemo ula jejinji, soni mwalakwemo tachiminyaga (isogosi ya ukana ni mauta).”

وَقَالَ ٱلْمَلِكُ ٱئْتُونِى بِهِۦ ۖ فَلَمَّا جَآءَهُ ٱلرَّسُولُ قَالَ ٱرْجِعْ إِلَىٰ رَبِّكَ فَسْـَٔلْهُ مَا بَالُ ٱلنِّسْوَةِ ٱلَّـٰتِى قَطَّعْنَ أَيْدِيَهُنَّ ۚ إِنَّ رَبِّى بِكَيْدِهِنَّ عَلِيمٌ

Transliteration waqāla l-maliku i'tūnī bihi falammā jāahu l-rasūlu qāla ir'jiʿ ilā rabbika fasalhu mā bālu l-nis'wati allātī qaṭṭaʿna aydiyahunna inna rabbī bikaydihinna ʿalīmun

Yao Sano nchimwene jwatite: “Ikani najo kukwangu.” Nambo jwantenga paŵam’bichilile, (Yusufu) jwatite: “Ujilani kwa abwana ŵenu, ni nkaawusye kuti: ‘Kali uli kaŵe ka achimmasyeto aŵala ŵanakulikataga makono gao?’ Chisimu Ambuje ŵangu yaitagu yao akuimanya chenene.”

قَالَ مَا خَطْبُكُنَّ إِذْ رَٰوَدتُّنَّ يُوسُفَ عَن نَّفْسِهِۦ ۚ قُلْنَ حَـٰشَ لِلَّهِ مَا عَلِمْنَا عَلَيْهِ مِن سُوٓءٍ ۚ قَالَتِ ٱمْرَأَتُ ٱلْعَزِيزِ ٱلْـَٔـٰنَ حَصْحَصَ ٱلْحَقُّ أَنَا۠ رَٰوَدتُّهُۥ عَن نَّفْسِهِۦ وَإِنَّهُۥ لَمِنَ ٱلصَّـٰدِقِينَ

Transliteration qāla mā khaṭbukunna idh rāwadttunna yūsufa ʿan nafsihi qul'na ḥāsha lillahi mā ʿalim'nā ʿalayhi min sūin qālati im'ra-atu l-ʿazīzi l-āna ḥaṣḥaṣa l-ḥaqu anā rāwadttuhu ʿan nafsihi wa-innahu lamina l-ṣādiqīna

Yao (Nchimwene) jwatite (kwa achimmasyeto): “Ana abali jenu jaliji uli pandema jamwannyengaga Yusufu jwalakwe akakusaka?” Ŵanganyao ŵatite: “Allah ayitalichisye (yaulemwa wa Yusufu)! Pangali yakusakala iliyose yatwaimanyi kukwakwe.” Ŵankwao ŵakuchimbika (anduna) ŵatite: “Sambano nipaimanyukwiche kusyene yakuona. Une nijunannyengaga jwalakwe akakusaka, soni jwalakwe chisimu chene juli mwa ŵandu ŵakuonaonape.”

ذَٰلِكَ لِيَعْلَمَ أَنِّى لَمْ أَخُنْهُ بِٱلْغَيْبِ وَأَنَّ ٱللَّهَ لَا يَهْدِى كَيْدَ ٱلْخَآئِنِينَ

Transliteration dhālika liyaʿlama annī lam akhun'hu bil-ghaybi wa-anna l-laha lā yahdī kayda l-khāinīna

Yao (Yusufu jwatite): “Yalakweyi (yakwawusya kaje achimmasyetowo, ndendele) kuti (anduna) amanyilile yanti une nganinatenda lupuso pakasyepela, nikuti Allah jwangaijongolela itagu ya ŵalupuso.”

۞ وَمَآ أُبَرِّئُ نَفْسِىٓ ۚ إِنَّ ٱلنَّفْسَ لَأَمَّارَةٌۢ بِٱلسُّوٓءِ إِلَّا مَا رَحِمَ رَبِّىٓ ۚ إِنَّ رَبِّى غَفُورٌ رَّحِيمٌ

Transliteration wamā ubarri-u nafsī inna l-nafsa la-ammāratun bil-sūi illā mā raḥima rabbī inna rabbī ghafūrun raḥīmun

Yao “Soni nganguliswejesya ntima, chisimu ntima uliose uli wakuchisyachisya yakusakala, ikaŵeje waawutendele chanasa Ambuje ŵangu. Chisimu Ambuje ŵangu ni Ŵakululuka kusyene, Ŵachanasa channope.”

وَقَالَ ٱلْمَلِكُ ٱئْتُونِى بِهِۦٓ أَسْتَخْلِصْهُ لِنَفْسِى ۖ فَلَمَّا كَلَّمَهُۥ قَالَ إِنَّكَ ٱلْيَوْمَ لَدَيْنَا مَكِينٌ أَمِينٌ

Transliteration waqāla l-maliku i'tūnī bihi astakhliṣ'hu linafsī falammā kallamahu qāla innaka l-yawma ladaynā makīnun amīnun

Yao Sano nchimwene jwatite: “Ikani najo kukwangu kuti nantende kuŵa jwangujwangupe.” Basi paŵaŵechetene najo, (nchimwene) jwatite: “Chisimu mmwe lelo kukwetu n’di ŵakuchimbichika nnope soni ŵakulupichika kusyene.”

قَالَ ٱجْعَلْنِى عَلَىٰ خَزَآئِنِ ٱلْأَرْضِ ۖ إِنِّى حَفِيظٌ عَلِيمٌ

Transliteration qāla ij'ʿalnī ʿalā khazāini l-arḍi innī ḥafīẓun ʿalīmun

Yao (Yusufu) jwatite: “Mumbikani kuŵa nkulolela jwa imatiilo ya chilambo (cha Misra), chisimu une ni nkugosa chenene, jwakumanyilila nnope.”

وَكَذَٰلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِى ٱلْأَرْضِ يَتَبَوَّأُ مِنْهَا حَيْثُ يَشَآءُ ۚ نُصِيبُ بِرَحْمَتِنَا مَن نَّشَآءُ ۖ وَلَا نُضِيعُ أَجْرَ ٱلْمُحْسِنِينَ

Transliteration wakadhālika makkannā liyūsufa fī l-arḍi yatabawwa-u min'hā ḥaythu yashāu nuṣību biraḥmatinā man nashāu walā nuḍīʿu ajra l-muḥ'sinīna

Yao Soni iyyoyopeyo twampele Yusuf uchimbichimbi m’chilambo (cha Misra), jwaliji nkutama mwalakwemo palipose pajusachile, tukumpaga ukoto Wetu jwatunsachile, soni ngatukasajonanga malipilo gaŵakolosya (masengo).

وَلَأَجْرُ ٱلْـَٔاخِرَةِ خَيْرٌ لِّلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَكَانُوا۟ يَتَّقُونَ

Transliteration wala-ajru l-ākhirati khayrun lilladhīna āmanū wakānū yattaqūna

Yao Soni chisimu malipilo ga ku Akhera nigagali gambone nnope kwa aŵala ŵaakulupilile nikuŵaga ali niwoga (wakun’jogopa Allah).

وَجَآءَ إِخْوَةُ يُوسُفَ فَدَخَلُوا۟ عَلَيْهِ فَعَرَفَهُمْ وَهُمْ لَهُۥ مُنكِرُونَ

Transliteration wajāa ikh'watu yūsufa fadakhalū ʿalayhi faʿarafahum wahum lahu munkirūna

Yao Ni ŵaiche achakulugwe Yusufu (kuupala yakulya), basi ni ŵajinjile kukwakwe, mwanti jwalakwe ŵamanyilile kutendaga ŵanganyao akakummanyilila.

وَلَمَّا جَهَّزَهُم بِجَهَازِهِمْ قَالَ ٱئْتُونِى بِأَخٍ لَّكُم مِّنْ أَبِيكُمْ ۚ أَلَا تَرَوْنَ أَنِّىٓ أُوفِى ٱلْكَيْلَ وَأَنَا۠ خَيْرُ ٱلْمُنزِلِينَ

Transliteration walammā jahhazahum bijahāzihim qāla i'tūnī bi-akhin lakum min abīkum alā tarawna annī ūfī l-kayla wa-anā khayru l-munzilīna

Yao Sano pajwaapimiile mwakwana chenene yakulya yao, jwatite: “Nkaiche najo kukwangu mpwenu jwa kuchibaba kwenu (Binyamin), ana ngankuiwona yanti une ngugumbasya chipiimo, soni kuti une nijwambone nnope mwa akupochela achalendo?”

فَإِن لَّمْ تَأْتُونِى بِهِۦ فَلَا كَيْلَ لَكُمْ عِندِى وَلَا تَقْرَبُونِ

Transliteration fa-in lam tatūnī bihi falā kayla lakum ʿindī walā taqrabūni

Yao “Nambo naga kasim’bika najo kukwangu, nikuti ngasinkola chipiimo chilichose (cha yakulya) kukwangu, soni ngasin’jisa kumandichila.”

قَالُوا۟ سَنُرَٰوِدُ عَنْهُ أَبَاهُ وَإِنَّا لَفَـٰعِلُونَ

Transliteration qālū sanurāwidu ʿanhu abāhu wa-innā lafāʿilūna

Yao Ŵanganyao ŵatite: “Chitukalinjelinje kwanyenjelela babagwe ya jwalakwejo, chisimu uwwe chitukatende (yalakweyo).”

وَقَالَ لِفِتْيَـٰنِهِ ٱجْعَلُوا۟ بِضَـٰعَتَهُمْ فِى رِحَالِهِمْ لَعَلَّهُمْ يَعْرِفُونَهَآ إِذَا ٱنقَلَبُوٓا۟ إِلَىٰٓ أَهْلِهِمْ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ

Transliteration waqāla lifit'yānihi ij'ʿalū biḍāʿatahum fī riḥālihim laʿallahum yaʿrifūnahā idhā inqalabū ilā ahlihim laʿallahum yarjiʿūna

Yao Sano jwalakwe jwasalile achiboi ŵakwe kuti: “Ŵiikaani chipanje chao (chaasuumiile yakulyayo) m’misigo jao kuti akapate kuchimanyilila pataujile kumaŵasa gao, kuti mwine takauje soni.”

فَلَمَّا رَجَعُوٓا۟ إِلَىٰٓ أَبِيهِمْ قَالُوا۟ يَـٰٓأَبَانَا مُنِعَ مِنَّا ٱلْكَيْلُ فَأَرْسِلْ مَعَنَآ أَخَانَا نَكْتَلْ وَإِنَّا لَهُۥ لَحَـٰفِظُونَ

Transliteration falammā rajaʿū ilā abīhim qālū yāabānā muniʿa minnā l-kaylu fa-arsil maʿanā akhānā naktal wa-innā lahu laḥāfiẓūna

Yao Basi ndema jaŵaujiile kwa baba ŵao ŵatite: “E baba ŵetu! Tukajimidwe chipiimo (chayakulya ikaŵeje tuli tupite ni mpwetuju), basi muŵŵigusyani nowe mpwetu, kuti tukapate kupimilidwa (chipiimo chakwana), soni chisimu uwwe chitukan’gose jwalakwe.”

قَالَ هَلْ ءَامَنُكُمْ عَلَيْهِ إِلَّا كَمَآ أَمِنتُكُمْ عَلَىٰٓ أَخِيهِ مِن قَبْلُ ۖ فَٱللَّهُ خَيْرٌ حَـٰفِظًا ۖ وَهُوَ أَرْحَمُ ٱلرَّٰحِمِينَ

Transliteration qāla hal āmanukum ʿalayhi illā kamā amintukum ʿalā akhīhi min qablu fal-lahu khayrun ḥāfiẓan wahuwa arḥamu l-rāḥimīna

Yao (Yaakubu) jwatite: “Ana mpaka nankulupilile jenumanja pa jwalakwe kupunda yanatite pakunkulupilila pa nkulugwe kalakala (jwamwansoŵesye)? Nambo Allah nijwali Jwambone nnope paagosa, soni Jwalakwe ni Jwachanasa channope kwapunda ŵachanasa wosope.”

وَلَمَّا فَتَحُوا۟ مَتَـٰعَهُمْ وَجَدُوا۟ بِضَـٰعَتَهُمْ رُدَّتْ إِلَيْهِمْ ۖ قَالُوا۟ يَـٰٓأَبَانَا مَا نَبْغِى ۖ هَـٰذِهِۦ بِضَـٰعَتُنَا رُدَّتْ إِلَيْنَا ۖ وَنَمِيرُ أَهْلَنَا وَنَحْفَظُ أَخَانَا وَنَزْدَادُ كَيْلَ بَعِيرٍ ۖ ذَٰلِكَ كَيْلٌ يَسِيرٌ

Transliteration walammā fataḥū matāʿahum wajadū biḍāʿatahum ruddat ilayhim qālū yāabānā mā nabghī hādhihi biḍāʿatunā ruddat ilaynā wanamīru ahlanā wanaḥfaẓu akhānā wanazdādu kayla baʿīrin dhālika kaylun yasīrun

Yao Sano katema kaŵagopwele misigo jao, ŵachisimene chipanje chao (chaŵaasuumiile yakulya ila) kuti chiusyidwe kukwao. Ŵanganyao ŵatite: “E baba ŵetu! Tulajile soni chichi (paukoto wa mwenye kupunda awu)? Achi chipanje chetu chila chiusyidwe kukwetu; mwanti chitukagapalile maŵasa getu, soni mpwetujo chitukan’gose, ni chitukajonjechesye soni chipiimo chansigo wangamiya jantundu, chalakwecho chiŵele chipiimo chakwepepala (kwa mwenyeo).”

قَالَ لَنْ أُرْسِلَهُۥ مَعَكُمْ حَتَّىٰ تُؤْتُونِ مَوْثِقًا مِّنَ ٱللَّهِ لَتَأْتُنَّنِى بِهِۦٓ إِلَّآ أَن يُحَاطَ بِكُمْ ۖ فَلَمَّآ ءَاتَوْهُ مَوْثِقَهُمْ قَالَ ٱللَّهُ عَلَىٰ مَا نَقُولُ وَكِيلٌ

Transliteration qāla lan ur'silahu maʿakum ḥattā tu'tūni mawthiqan mina l-lahi latatunnanī bihi illā an yuḥāṭa bikum falammā ātawhu mawthiqahum qāla l-lahu ʿalā mā naqūlu wakīlun

Yao (Yaakubu) jwatite: “Nganimba naŵŵigwisye nomwe, mpaka nkaambe kaje chilanga chakulumbilila mwa Allah kuti chisimu tinchim’busya kukwangu, ikaŵeje naga n’di nsyungulilidwe (ni amagongo).” Basi paŵampele chilanga chao, jwatite: “Allah ni Mboni pa yatukuŵechetayi.”

وَقَالَ يَـٰبَنِىَّ لَا تَدْخُلُوا۟ مِنۢ بَابٍ وَٰحِدٍ وَٱدْخُلُوا۟ مِنْ أَبْوَٰبٍ مُّتَفَرِّقَةٍ ۖ وَمَآ أُغْنِى عَنكُم مِّنَ ٱللَّهِ مِن شَىْءٍ ۖ إِنِ ٱلْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ ۖ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ ۖ وَعَلَيْهِ فَلْيَتَوَكَّلِ ٱلْمُتَوَكِّلُونَ

Transliteration waqāla yābaniyya lā tadkhulū min bābin wāḥidin wa-ud'khulū min abwābin mutafarriqatin wamā ugh'nī ʿankum mina l-lahi min shayin ini l-ḥuk'mu illā lillahi ʿalayhi tawakkaltu waʿalayhi falyatawakkali l-mutawakilūna

Yao Nijwatite: “E achiŵanangu! Nkaja kwinjilila nnango umpepe, nambo nkajinjilile milango jakulekangana, soni nganimba nankamuchisye ku chilichose chakuumila kwa Allah, pangali ulamusi wine ikaŵeje wa Allah, Kukwakwe pe njegamiile, soni Kukwakwe pe ajegamile akwegamila.”

وَلَمَّا دَخَلُوا۟ مِنْ حَيْثُ أَمَرَهُمْ أَبُوهُم مَّا كَانَ يُغْنِى عَنْهُم مِّنَ ٱللَّهِ مِن شَىْءٍ إِلَّا حَاجَةً فِى نَفْسِ يَعْقُوبَ قَضَىٰهَا ۚ وَإِنَّهُۥ لَذُو عِلْمٍ لِّمَا عَلَّمْنَـٰهُ وَلَـٰكِنَّ أَكْثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ

Transliteration walammā dakhalū min ḥaythu amarahum abūhum mā kāna yugh'nī ʿanhum mina l-lahi min shayin illā ḥājatan fī nafsi yaʿqūba qaḍāhā wa-innahu ladhū ʿil'min limā ʿallamnāhu walākinna akthara l-nāsi lā yaʿlamūna

Yao Sano ndema jaŵajinjile ŵanganyao yaŵatite pakwapanga baba ŵao, nganiiŵa yakwakamuchisya ŵanganyao ku chilichose chakuumila kwa Allah, pangaŵaga chisako chachaliji mu ntima mwa Yaakubu nichiŵachikwanilisye (Yaakubu chakusaka kwaŵambasya ku makungu). Soni chisimu jwalakwe (Yaakubu) jwaliji ni umanyilisi ligongo lyakun’jiganya Kwetu, nambo kuti ŵandu ŵajinji ngakumanyilila.

وَلَمَّا دَخَلُوا۟ عَلَىٰ يُوسُفَ ءَاوَىٰٓ إِلَيْهِ أَخَاهُ ۖ قَالَ إِنِّىٓ أَنَا۠ أَخُوكَ فَلَا تَبْتَئِسْ بِمَا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ

Transliteration walammā dakhalū ʿalā yūsufa āwā ilayhi akhāhu qāla innī anā akhūka falā tabta-is bimā kānū yaʿmalūna

Yao Sano katema kaŵajinjile kwa Yusufu, jwalakwe ŵankumbatile mpwakwe (ni) jwatite: “Chisimu une ninankulugwenu, basi ngasin’dandaula pa yaŵele ali nkutenda ŵanganyaŵa.”

فَلَمَّا جَهَّزَهُم بِجَهَازِهِمْ جَعَلَ ٱلسِّقَايَةَ فِى رَحْلِ أَخِيهِ ثُمَّ أَذَّنَ مُؤَذِّنٌ أَيَّتُهَا ٱلْعِيرُ إِنَّكُمْ لَسَـٰرِقُونَ

Transliteration falammā jahhazahum bijahāzihim jaʿala l-siqāyata fī raḥli akhīhi thumma adhana mu-adhinun ayyatuhā l-ʿīru innakum lasāriqūna

Yao Basi pajwaapimiile mwakwana chenene yakulya yao, jwaŵisile mbiisi (chipiimo chakupimila yakulya) mu nsigo wampwakwe, kaneka nijwagumisile nkugumila kuti: “E jampingo! Chisimu ŵanganyammwe ŵawiyi.”

قَالُوا۟ وَأَقْبَلُوا۟ عَلَيْهِم مَّاذَا تَفْقِدُونَ

Transliteration qālū wa-aqbalū ʿalayhim mādhā tafqidūna

Yao Ŵanganyao ŵatite – aku achigalauchilaga kukwao: “Ana chichi chikusoŵa kukwenu?”

قَالُوا۟ نَفْقِدُ صُوَاعَ ٱلْمَلِكِ وَلِمَن جَآءَ بِهِۦ حِمْلُ بَعِيرٍ وَأَنَا۠ بِهِۦ زَعِيمٌ

Transliteration qālū nafqidu ṣuwāʿa l-maliki waliman jāa bihi ḥim'lu baʿīrin wa-anā bihi zaʿīmun

Yao Ŵanganyao ŵatite: “Jikutusoŵa mbiisi jamwenye, sano jwataiche najo chapate (malipilo ga) nsigo wangamiya jantundu, (Yusufu jwatite): ‘Soni une ninkwimilila pa yalakweyi (yakupeleka gele malipilogo).”

قَالُوا۟ تَٱللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُم مَّا جِئْنَا لِنُفْسِدَ فِى ٱلْأَرْضِ وَمَا كُنَّا سَـٰرِقِينَ

Transliteration qālū tal-lahi laqad ʿalim'tum mā ji'nā linuf'sida fī l-arḍi wamā kunnā sāriqīna

Yao Ŵanganyao ŵatite: “Tukunnumbila Allah! Chisimu pamasile panyyimanyi kuti uwwe nganituika kukuwatanganya m’chilambo, soni nganituŵa ŵawiyi.”

قَالُوا۟ فَمَا جَزَٰٓؤُهُۥٓ إِن كُنتُمْ كَـٰذِبِينَ

Transliteration qālū famā jazāuhu in kuntum kādhibīna

Yao Ŵanganyao ŵatite: “Ana malipilo gakwe (jwawiyijo) chigaŵe gapi, nam’baga jenumanja ŵaunami?”

قَالُوا۟ جَزَٰٓؤُهُۥ مَن وُجِدَ فِى رَحْلِهِۦ فَهُوَ جَزَٰٓؤُهُۥ ۚ كَذَٰلِكَ نَجْزِى ٱلظَّـٰلِمِينَ

Transliteration qālū jazāuhu man wujida fī raḥlihi fahuwa jazāuhu kadhālika najzī l-ẓālimīna

Yao Ŵanganyao ŵatite: “Malipilo gakwe tigaŵe kuti; jwajisimaniiche (mbiisijo) mu nsigo wakwe, basi jwele nijuchaŵe malipilo gakwe (pakujigalidwa kuŵa kapolo ni kulagasidwa pa wiyi wakwe), iyyoyopeyo niyatukutiji pakwalipila ŵalupuso.”

فَبَدَأَ بِأَوْعِيَتِهِمْ قَبْلَ وِعَآءِ أَخِيهِ ثُمَّ ٱسْتَخْرَجَهَا مِن وِعَآءِ أَخِيهِ ۚ كَذَٰلِكَ كِدْنَا لِيُوسُفَ ۖ مَا كَانَ لِيَأْخُذَ أَخَاهُ فِى دِينِ ٱلْمَلِكِ إِلَّآ أَن يَشَآءَ ٱللَّهُ ۚ نَرْفَعُ دَرَجَـٰتٍ مَّن نَّشَآءُ ۗ وَفَوْقَ كُلِّ ذِى عِلْمٍ عَلِيمٌ

Transliteration fabada-a bi-awʿiyatihim qabla wiʿāi akhīhi thumma is'takhrajahā min wiʿāi akhīhi kadhālika kid'nā liyūsufa mā kāna liyakhudha akhāhu fī dīni l-maliki illā an yashāa l-lahu narfaʿu darajātin man nashāu wafawqa kulli dhī ʿil'min ʿalīmun

Yao Basi jwalakwe (Yusufu) jwatandite (kuungunya-ungunya) m’misaku jao nkaniuŵe nsaku wampwakwe, kaneka nijwajikopwesye munsaku wampwakwe, mwele nimutwatite pakun’dinganyichisya itagu Yusufu (yakun’jigalila mpwakwe). Mwachilamusi cha nchimwene (jwachilambocho) nga nganan’jigala mpwakwejo (mpela kapolo), ikaŵeje mwalisosa lya Allah (pakwatendekasya achakulugwe kukuya chilamusi chakumangwao chakun’jigala ukapolo jwawiyi). Tukunnyakulaga pa uchimbichimbi jwatunsachile, soni pachanya pa jwalijose jwaakwete umanyilisi pana jwakumanyilila nnope (kumpunda jwalakwejo).

۞ قَالُوٓا۟ إِن يَسْرِقْ فَقَدْ سَرَقَ أَخٌ لَّهُۥ مِن قَبْلُ ۚ فَأَسَرَّهَا يُوسُفُ فِى نَفْسِهِۦ وَلَمْ يُبْدِهَا لَهُمْ ۚ قَالَ أَنتُمْ شَرٌّ مَّكَانًا ۖ وَٱللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا تَصِفُونَ

Transliteration qālū in yasriq faqad saraqa akhun lahu min qablu fa-asarrahā yūsufu fī nafsihi walam yub'dihā lahum qāla antum sharrun makānan wal-lahu aʿlamu bimā taṣifūna

Yao Ŵanganyao ŵatite: “Naajiŵaga jwalakweju, basi (nganiiŵa yachimamo) ngati pakwete pajiŵile nkulugwe kala.” Basi Yusufu jwaisisile yalakweyi mu ntima mwakwe ninganailochesya kukwao. Jwatite: “Jenumanja nkwete ndamo jakusakala nnope, soni Allah ni Nkuimanya chenene yankusimulilayi.”

قَالُوا۟ يَـٰٓأَيُّهَا ٱلْعَزِيزُ إِنَّ لَهُۥٓ أَبًا شَيْخًا كَبِيرًا فَخُذْ أَحَدَنَا مَكَانَهُۥٓ ۖ إِنَّا نَرَىٰكَ مِنَ ٱلْمُحْسِنِينَ

Transliteration qālū yāayyuhā l-ʿazīzu inna lahu aban shaykhan kabīran fakhudh aḥadanā makānahu innā narāka mina l-muḥ'sinīna

Yao Ŵanganyao ŵatite: “E wao ŵakuchimbichika (anduna)! Chisimu jwalakweju akwete atatigwe ŵachekulupe nnope (ŵatakan’dandaulile nnope); basi jigalani jumo mwetuwe mmalo mwa jwalakwejo; chisimu uwwe tukwaona wao kuti ali mwa ŵakolosya.”

قَالَ مَعَاذَ ٱللَّهِ أَن نَّأْخُذَ إِلَّا مَن وَجَدْنَا مَتَـٰعَنَا عِندَهُۥٓ إِنَّآ إِذًا لَّظَـٰلِمُونَ

Transliteration qāla maʿādha l-lahi an nakhudha illā man wajadnā matāʿanā ʿindahu innā idhan laẓālimūna

Yao Jwalakwe jwatite: “Tukulijuya mwa Allah ku yanti tun’jigale jwinepe jwangaŵaga jwatuchisimene chipanje chetu kwa jwalakwejo, chisimu uwwe pajele ndemajo (tuchijigalaga jwinepe) chituŵe ŵalupuso.”

فَلَمَّا ٱسْتَيْـَٔسُوا۟ مِنْهُ خَلَصُوا۟ نَجِيًّا ۖ قَالَ كَبِيرُهُمْ أَلَمْ تَعْلَمُوٓا۟ أَنَّ أَبَاكُمْ قَدْ أَخَذَ عَلَيْكُم مَّوْثِقًا مِّنَ ٱللَّهِ وَمِن قَبْلُ مَا فَرَّطتُمْ فِى يُوسُفَ ۖ فَلَنْ أَبْرَحَ ٱلْأَرْضَ حَتَّىٰ يَأْذَنَ لِىٓ أَبِىٓ أَوْ يَحْكُمَ ٱللَّهُ لِى ۖ وَهُوَ خَيْرُ ٱلْحَـٰكِمِينَ

Transliteration falammā is'tayasū min'hu khalaṣū najiyyan qāla kabīruhum alam taʿlamū anna abākum qad akhadha ʿalaykum mawthiqan mina l-lahi wamin qablu mā farraṭtum fī yūsufa falan abraḥa l-arḍa ḥattā yadhana lī abī aw yaḥkuma l-lahu lī wahuwa khayru l-ḥākimīna

Yao Basi katema kaŵakatile tama ya jwalakwe, ŵapite pakasyepela kuntemela. Jwankulungwa jwao jwatite: “Ana ngankuimanyilila yanti baba ŵenu ŵajigele kwa jenumanja chilanga chakulumbilila mwa Allah (chakuti tinchim’busya jwalakwejo kukwakwe)? Soni nkaniiŵe ayi mwalepele kunchengeta Yusufu. Basi ngangopoka m’chilambo muno mpakana akambe lusa baba, kapena Allah anamule (yakopoka pakungombolasya kun’jigala mpwangajo), soni Jwalakwe ni Jwambone nnope mwa akulamula.”

ٱرْجِعُوٓا۟ إِلَىٰٓ أَبِيكُمْ فَقُولُوا۟ يَـٰٓأَبَانَآ إِنَّ ٱبْنَكَ سَرَقَ وَمَا شَهِدْنَآ إِلَّا بِمَا عَلِمْنَا وَمَا كُنَّا لِلْغَيْبِ حَـٰفِظِينَ

Transliteration ir'jiʿū ilā abīkum faqūlū yāabānā inna ib'naka saraqa wamā shahid'nā illā bimā ʿalim'nā wamā kunnā lil'ghaybi ḥāfiẓīna

Yao “Ujilani kwa baba ŵenu, ninkajile: ‘E baba ŵetu! Chisimu mwanagwenu ajiŵile, soni uwwe nganitutendela umboni ikaŵeje pa yatwaimanyi (yakuti mwetuwe mwangali jwawiyi), soni nganituŵa uwwe ŵakuimanya yakusisika (yanti Binyamin kuŵa nkwiŵa).”

وَسْـَٔلِ ٱلْقَرْيَةَ ٱلَّتِى كُنَّا فِيهَا وَٱلْعِيرَ ٱلَّتِىٓ أَقْبَلْنَا فِيهَا ۖ وَإِنَّا لَصَـٰدِقُونَ

Transliteration wasali l-qaryata allatī kunnā fīhā wal-ʿīra allatī aqbalnā fīhā wa-innā laṣādiqūna

Yao “Soni uwusyani musi (wa Misra) watwalijimo, ni nkutula watwaliji nao pakuwuja, soni chisimu uwwe tukuŵecheta yakuona.”

قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنفُسُكُمْ أَمْرًا ۖ فَصَبْرٌ جَمِيلٌ ۖ عَسَى ٱللَّهُ أَن يَأْتِيَنِى بِهِمْ جَمِيعًا ۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلْعَلِيمُ ٱلْحَكِيمُ

Transliteration qāla bal sawwalat lakum anfusukum amran faṣabrun jamīlun ʿasā l-lahu an yatiyanī bihim jamīʿan innahu huwa l-ʿalīmu l-ḥakīmu

Yao (Yaakubu) jwatite: “(Ngwamba!) Nambo kuti mitima jenu jinsalalichisye chitendo chinechakwe. Basi (chatindende une) nikupilila kwambone, mwine Allah kuŵa nkwikanao kukwangu wosopeŵene, chisimu Jwalakwe ni Jwakumanyilila nnope, Jwalunda lwakusokoka.”

وَتَوَلَّىٰ عَنْهُمْ وَقَالَ يَـٰٓأَسَفَىٰ عَلَىٰ يُوسُفَ وَٱبْيَضَّتْ عَيْنَاهُ مِنَ ٱلْحُزْنِ فَهُوَ كَظِيمٌ

Transliteration watawallā ʿanhum waqāla yāasafā ʿalā yūsufa wa-ib'yaḍḍat ʿaynāhu mina l-ḥuz'ni fahuwa kaẓīmun

Yao Sano jwalakwe jwatundumalile ŵanganyao nijwatite: “Ha, kudandaula kwangune ya Yusufu!” Nigatatele meso gakwe ligongo lyamadandausi, basi nijwaliji jwakusisa nnope (madandausi gakwego).

قَالُوا۟ تَٱللَّهِ تَفْتَؤُا۟ تَذْكُرُ يُوسُفَ حَتَّىٰ تَكُونَ حَرَضًا أَوْ تَكُونَ مِنَ ٱلْهَـٰلِكِينَ

Transliteration qālū tal-lahi tafta-u tadhkuru yūsufa ḥattā takūna ḥaraḍan aw takūna mina l-hālikīna

Yao Ŵanganyao ŵatite: “Tukunnumbila Allah, mmwe nganneka kuŵa n’di nkunkumbuchila Yusufu mpaka chim’be ŵangali machili ligongo lyakulwalika ni uchekulu, kapena kuŵa mu ŵakonasika (pakuwa).”

قَالَ إِنَّمَآ أَشْكُوا۟ بَثِّى وَحُزْنِىٓ إِلَى ٱللَّهِ وَأَعْلَمُ مِنَ ٱللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ

Transliteration qāla innamā ashkū bathī waḥuz'nī ilā l-lahi wa-aʿlamu mina l-lahi mā lā taʿlamūna

Yao Jwalakwe jwatite: “Chisimu ngupacha madandausi gangu ni kulikusika kwangu kwa Allah, soni ningumanyilila kuumila kwa Allah yangankuimanyilila ŵanganyammwe.”

يَـٰبَنِىَّ ٱذْهَبُوا۟ فَتَحَسَّسُوا۟ مِن يُوسُفَ وَأَخِيهِ وَلَا تَا۟يْـَٔسُوا۟ مِن رَّوْحِ ٱللَّهِ ۖ إِنَّهُۥ لَا يَا۟يْـَٔسُ مِن رَّوْحِ ٱللَّهِ إِلَّا ٱلْقَوْمُ ٱلْكَـٰفِرُونَ

Transliteration yābaniyya idh'habū fataḥassasū min yūsufa wa-akhīhi walā tāy'asū min rawḥi l-lahi innahu lā yāy'asu min rawḥi l-lahi illā l-qawmu l-kāfirūna

Yao “E achiŵanangu! Jaulani kupita nchiwusyawusya ya Yusufu ni mpwakwe, ningasin’jasa ntima pachanasa cha Allah, chisimu chene pangali jwaakwasaga ntima pachanasa cha Allah ikaŵeje ŵandu makafili.”

فَلَمَّا دَخَلُوا۟ عَلَيْهِ قَالُوا۟ يَـٰٓأَيُّهَا ٱلْعَزِيزُ مَسَّنَا وَأَهْلَنَا ٱلضُّرُّ وَجِئْنَا بِبِضَـٰعَةٍ مُّزْجَىٰةٍ فَأَوْفِ لَنَا ٱلْكَيْلَ وَتَصَدَّقْ عَلَيْنَآ ۖ إِنَّ ٱللَّهَ يَجْزِى ٱلْمُتَصَدِّقِينَ

Transliteration falammā dakhalū ʿalayhi qālū yāayyuhā l-ʿazīzu massanā wa-ahlanā l-ḍuru waji'nā bibiḍāʿatin muz'jātin fa-awfi lanā l-kayla wataṣaddaq ʿalaynā inna l-laha yajzī l-mutaṣadiqīna

Yao Basi katema kaŵajinjile ŵanganyao kwa jwalakwe (Yusufu), ŵatite: “E wao ŵakuchimbichika (anduna)! Masausyo gatukwaiye uwwe ni maŵasa getu, nituyiche ni chipanje changali mate, basi tugumbachisyani chipiimo (namuno kuti chipanje chetucho chili changali mate), soni tupani sadaka, chisimu Allah akwalipilaga akutola sadaka.”

قَالَ هَلْ عَلِمْتُم مَّا فَعَلْتُم بِيُوسُفَ وَأَخِيهِ إِذْ أَنتُمْ جَـٰهِلُونَ

Transliteration qāla hal ʿalim'tum mā faʿaltum biyūsufa wa-akhīhi idh antum jāhilūna

Yao Jwalakwe jwatite: “Ana nkuimanyilila yamwantendele Yusufu ni mpwakwe pandema janti ŵanganyammwe n’di mu ujinga?”

قَالُوٓا۟ أَءِنَّكَ لَأَنتَ يُوسُفُ ۖ قَالَ أَنَا۠ يُوسُفُ وَهَـٰذَآ أَخِى ۖ قَدْ مَنَّ ٱللَّهُ عَلَيْنَآ ۖ إِنَّهُۥ مَن يَتَّقِ وَيَصْبِرْ فَإِنَّ ٱللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ ٱلْمُحْسِنِينَ

Transliteration qālū a-innaka la-anta yūsufu qāla anā yūsufu wahādhā akhī qad manna l-lahu ʿalaynā innahu man yattaqi wayaṣbir fa-inna l-laha lā yuḍīʿu ajra l-muḥ'sinīna

Yao Ŵanganyao ŵatite: “Ana mmweji yakuona niYusufu jula!” Jwalakwe jwatite: “Une niYusufu jula, soni aju mpwanga jula. Chisimu Allah atutendele ukoto uwwe. Chisimu jwataŵe ni woga (wakun’jogopa Allah) ni kupilila, basi chisimu Allah jwangajonanga malipilo gaŵakolosya (masengo).”

قَالُوا۟ تَٱللَّهِ لَقَدْ ءَاثَرَكَ ٱللَّهُ عَلَيْنَا وَإِن كُنَّا لَخَـٰطِـِٔينَ

Transliteration qālū tal-lahi laqad ātharaka l-lahu ʿalaynā wa-in kunnā lakhāṭiīna

Yao Ŵanganyao ŵatite: “Tukunnumbila Allah! Chisimu Allah pamasile pansagwile mmwe kuŵa pachanya petu, soni chisimu uwwe twaliji ŵakulemwa kusyene.”

قَالَ لَا تَثْرِيبَ عَلَيْكُمُ ٱلْيَوْمَ ۖ يَغْفِرُ ٱللَّهُ لَكُمْ ۖ وَهُوَ أَرْحَمُ ٱلرَّٰحِمِينَ

Transliteration qāla lā tathrība ʿalaykumu l-yawma yaghfiru l-lahu lakum wahuwa arḥamu l-rāḥimīna

Yao Jwalakwe jwatite: “Pangali kun’jamuka lelo, Allah chankululuchile, soni Jwalakwe ni Jwachanasa channope kwapunda ŵachanasa wosope.”

ٱذْهَبُوا۟ بِقَمِيصِى هَـٰذَا فَأَلْقُوهُ عَلَىٰ وَجْهِ أَبِى يَأْتِ بَصِيرًا وَأْتُونِى بِأَهْلِكُمْ أَجْمَعِينَ

Transliteration idh'habū biqamīṣī hādhā fa-alqūhu ʿalā wajhi abī yati baṣīran watūnī bi-ahlikum ajmaʿīna

Yao “Jaulani ni kansu janguji basi ninkajiponye pangope jababa ŵangu ni chakatande kulola, ni nkambichilile ni maŵasa genu gosopegene.”

وَلَمَّا فَصَلَتِ ٱلْعِيرُ قَالَ أَبُوهُمْ إِنِّى لَأَجِدُ رِيحَ يُوسُفَ ۖ لَوْلَآ أَن تُفَنِّدُونِ

Transliteration walammā faṣalati l-ʿīru qāla abūhum innī la-ajidu rīḥa yūsufa lawlā an tufannidūni

Yao Sano ndema jawaŵigwile nkutula (kuujila kumangwao), baba ŵao (ŵali Yaakubu ŵaŵaliji pa jele ndemajo ku Shami) ŵatite: “Chisimu une ngupikana luumba lwa Yusufu, ingaŵaga kuti nkuunganichisya yakusokonechela lunda (nkangulupilile).”

قَالُوا۟ تَٱللَّهِ إِنَّكَ لَفِى ضَلَـٰلِكَ ٱلْقَدِيمِ

Transliteration qālū tal-lahi innaka lafī ḍalālika l-qadīmi

Yao Ŵanganyao ŵatite: “Tukunnumbila Allah! Chisimutu mmwe n’di mu kusoya kwenu kwakala (kwakunnonyela nnope Yusufu).”

فَلَمَّآ أَن جَآءَ ٱلْبَشِيرُ أَلْقَىٰهُ عَلَىٰ وَجْهِهِۦ فَٱرْتَدَّ بَصِيرًا ۖ قَالَ أَلَمْ أَقُل لَّكُمْ إِنِّىٓ أَعْلَمُ مِنَ ٱللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ

Transliteration falammā an jāa l-bashīru alqāhu ʿalā wajhihi fa-ir'tadda baṣīran qāla alam aqul lakum innī aʿlamu mina l-lahi mā lā taʿlamūna

Yao Basi ndema jajwaiche nkujigala abali jakusengwasya, jwajiponyisye (kansu ja Yusufu) pangope jakwe (ja Yaakubu), basi papopo ŵatandite soni kulola. Ŵatite: “Ana nganimbecheta kukwenu yanti une ngumanyilila kuumila kwa Allah yangankuimanyilila jenumanja?”

قَالُوا۟ يَـٰٓأَبَانَا ٱسْتَغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَآ إِنَّا كُنَّا خَـٰطِـِٔينَ

Transliteration qālū yāabānā is'taghfir lanā dhunūbanā innā kunnā khāṭiīna

Yao Ŵanganyao ŵatite: “E baba ŵetu! Tuŵendelani chikululuko pa sambi syetu. Chisimu uwwe twaliji ŵakulemwa.”

قَالَ سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَكُمْ رَبِّىٓ ۖ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلْغَفُورُ ٱلرَّحِيمُ

Transliteration qāla sawfa astaghfiru lakum rabbī innahu huwa l-ghafūru l-raḥīmu

Yao Jwalakwe jwatite: “Chinam’bendele kanyumakano chikululuko kwa Ambuje ŵangu. Chisimu Jwalakwe ni Jwakululuka kusyene, Jwachanasa channope.”

فَلَمَّا دَخَلُوا۟ عَلَىٰ يُوسُفَ ءَاوَىٰٓ إِلَيْهِ أَبَوَيْهِ وَقَالَ ٱدْخُلُوا۟ مِصْرَ إِن شَآءَ ٱللَّهُ ءَامِنِينَ

Transliteration falammā dakhalū ʿalā yūsufa āwā ilayhi abawayhi waqāla ud'khulū miṣ'ra in shāa l-lahu āminīna

Yao Basi ndema jaŵajinjile ŵanganyao kwa Yusufu, jwalakwe jwaakumbatile achinangologwe ni jwatite: “Jinjilani m’Misra, kwalisosa lya Allah, mwantunjelele.”

وَرَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى ٱلْعَرْشِ وَخَرُّوا۟ لَهُۥ سُجَّدًا ۖ وَقَالَ يَـٰٓأَبَتِ هَـٰذَا تَأْوِيلُ رُءْيَـٰىَ مِن قَبْلُ قَدْ جَعَلَهَا رَبِّى حَقًّا ۖ وَقَدْ أَحْسَنَ بِىٓ إِذْ أَخْرَجَنِى مِنَ ٱلسِّجْنِ وَجَآءَ بِكُم مِّنَ ٱلْبَدْوِ مِنۢ بَعْدِ أَن نَّزَغَ ٱلشَّيْطَـٰنُ بَيْنِى وَبَيْنَ إِخْوَتِىٓ ۚ إِنَّ رَبِّى لَطِيفٌ لِّمَا يَشَآءُ ۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلْعَلِيمُ ٱلْحَكِيمُ

Transliteration warafaʿa abawayhi ʿalā l-ʿarshi wakharrū lahu sujjadan waqāla yāabati hādhā tawīlu ru'yāya min qablu qad jaʿalahā rabbī ḥaqqan waqad aḥsana bī idh akhrajanī mina l-sij'ni wajāa bikum mina l-badwi min baʿdi an nazagha l-shayṭānu baynī wabayna ikh'watī inna rabbī laṭīfun limā yashāu innahu huwa l-ʿalīmu l-ḥakīmu

Yao Ni ŵakwesisye achinangologwe pa chindanda (chakwe chaumwenye), basi wosope niŵasenjelemukwiche kunsujudila. Sano (Yusufu) jwatite: “E baba ŵangu! Asi ni ngopolelo sya sagamisi syangu syakalakala, chisimu Ambuje ŵangu asitesile kuŵa syakuona, soni chisimu Jwalakwe jwandendele une yambone, mwanti jwangopwesye mu ukaidi, ni kwikanamwe kuumila kuchimisi, panyuma panti shetani jwawatanganyisye (pakupanda utinda) chilikati changune ni achakuluŵangu. Chisimu Ambuje ŵangu ni Akupanga mipango ja ichindu yaakuisaka. Chisimu Jwalakwe ni Jwakumanyilila nnope, Jwalunda lwakusokoka.”

۞ رَبِّ قَدْ ءَاتَيْتَنِى مِنَ ٱلْمُلْكِ وَعَلَّمْتَنِى مِن تَأْوِيلِ ٱلْأَحَادِيثِ ۚ فَاطِرَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ أَنتَ وَلِىِّۦ فِى ٱلدُّنْيَا وَٱلْـَٔاخِرَةِ ۖ تَوَفَّنِى مُسْلِمًا وَأَلْحِقْنِى بِٱلصَّـٰلِحِينَ

Transliteration rabbi qad ātaytanī mina l-mul'ki waʿallamtanī min tawīli l-aḥādīthi fāṭira l-samāwāti wal-arḍi anta waliyyī fī l-dun'yā wal-ākhirati tawaffanī mus'liman wa-alḥiq'nī bil-ṣāliḥīna

Yao “Ambuje ŵangu! Chisimu mumbele une umwenye, ni kunjiganya gopolela sagamisi, (E Mmwe) Nkugumba mawunde ni mataka! Mmwe ni Nkungosa jwangu pa duniya (pano) ni ku Akhera kwakwe, mumbe chiwa ndili Nsilamu, soni ni nkaasimanganye ni ŵandu ŵambone.”

ذَٰلِكَ مِنْ أَنۢبَآءِ ٱلْغَيْبِ نُوحِيهِ إِلَيْكَ ۖ وَمَا كُنتَ لَدَيْهِمْ إِذْ أَجْمَعُوٓا۟ أَمْرَهُمْ وَهُمْ يَمْكُرُونَ

Transliteration dhālika min anbāi l-ghaybi nūḥīhi ilayka wamā kunta ladayhim idh ajmaʿū amrahum wahum yamkurūna

Yao Asi ni sine mu abali syakusisika syatukun’juwulila (mmwe Muhammadi ﷺ). Soni nganim’ba nao imo pandema jaŵasimichisyaga chitendo chao (chakumponya Yusufu m’chisima) aku ali nkutenda malindi.

وَمَآ أَكْثَرُ ٱلنَّاسِ وَلَوْ حَرَصْتَ بِمُؤْمِنِينَ

Transliteration wamā aktharu l-nāsi walaw ḥaraṣta bimu'minīna

Yao Soni ŵandu ŵajinji nganaŵa akulupilile namuno nkasachilile chantiuli.

وَمَا تَسْـَٔلُهُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ ۚ إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِّلْعَـٰلَمِينَ

Transliteration wamā tasaluhum ʿalayhi min ajrin in huwa illā dhik'run lil'ʿālamīna

Yao Soni ngankwajuga pa yalakweyi malipilo galigose, nganiyiŵatu yalakwe (yam’biche nayoyi) ikaŵeje chikumbusyo ku iwumbe yosope.

وَكَأَيِّن مِّنْ ءَايَةٍ فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ يَمُرُّونَ عَلَيْهَا وَهُمْ عَنْهَا مُعْرِضُونَ

Transliteration waka-ayyin min āyatin fī l-samāwāti wal-arḍi yamurrūna ʿalayhā wahum ʿanhā muʿ'riḍūna

Yao Ana soni ilingwa-ilingwa mu ilosyo (yakulosya kuti Allah apali) yaili kumawunde ni petaka yaakuŵa ali nkuipita, kutendaga ŵanganyao yalakweyo ali nkuikwanjila!

وَمَا يُؤْمِنُ أَكْثَرُهُم بِٱللَّهِ إِلَّا وَهُم مُّشْرِكُونَ

Transliteration wamā yu'minu aktharuhum bil-lahi illā wahum mush'rikūna

Yao Soni ŵajinji mwa ŵanganyao ngaakunkulupilila Allah ikaŵeje aku ali nkuwanganya (ni isanamu).

أَفَأَمِنُوٓا۟ أَن تَأْتِيَهُمْ غَـٰشِيَةٌ مِّنْ عَذَابِ ٱللَّهِ أَوْ تَأْتِيَهُمُ ٱلسَّاعَةُ بَغْتَةً وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ

Transliteration afa-aminū an tatiyahum ghāshiyatun min ʿadhābi l-lahi aw tatiyahumu l-sāʿatu baghtatan wahum lā yashʿurūna

Yao Ana akuliŵika pantunjelele wanti ngaŵa nkwayichilila chakwaunichila kuumila mu ilagasyo ya Allah, kapena kwaichilila Kiyama mwachisupuchisya kutendaga ŵanganyao akakumanyilila?

قُلْ هَـٰذِهِۦ سَبِيلِىٓ أَدْعُوٓا۟ إِلَى ٱللَّهِ ۚ عَلَىٰ بَصِيرَةٍ أَنَا۠ وَمَنِ ٱتَّبَعَنِى ۖ وَسُبْحَـٰنَ ٱللَّهِ وَمَآ أَنَا۠ مِنَ ٱلْمُشْرِكِينَ

Transliteration qul hādhihi sabīlī adʿū ilā l-lahi ʿalā baṣīratin anā wamani ittabaʿanī wasub'ḥāna l-lahi wamā anā mina l-mush'rikīna

Yao Jilani (mmwe Muhammadi ﷺ): “Ali ni litala lyangu; nguŵilanjila kwa Allah mwa umanyilisi usyesyene; une ni ŵanguyiye, soni kuswejela ni Kwakwe Allah, soni une nganimba mwa akuwanganya (Allah ni isanamu).”

وَمَآ أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ إِلَّا رِجَالًا نُّوحِىٓ إِلَيْهِم مِّنْ أَهْلِ ٱلْقُرَىٰٓ ۗ أَفَلَمْ يَسِيرُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ فَيَنظُرُوا۟ كَيْفَ كَانَ عَـٰقِبَةُ ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ ۗ وَلَدَارُ ٱلْـَٔاخِرَةِ خَيْرٌ لِّلَّذِينَ ٱتَّقَوْا۟ ۗ أَفَلَا تَعْقِلُونَ

Transliteration wamā arsalnā min qablika illā rijālan nūḥī ilayhim min ahli l-qurā afalam yasīrū fī l-arḍi fayanẓurū kayfa kāna ʿāqibatu alladhīna min qablihim waladāru l-ākhirati khayrun lilladhīna ittaqaw afalā taʿqilūna

Yao Soni nganitutumisyeje (ntume jwalijose) paujo penu ikaŵeje achalume ŵatwaliji nkwajuwulila (utenga) mwa achimisyene misinda. Ana ngakwendajenda (achimakafilio) pachilambo nikupitaga nchilola yajatite kuŵa mbesi ja aŵala (ŵangalumbana ŵaŵaliji) paujo pao? Sano nyumba ja Akhera nijajili jambone nnope kwa aŵala ŵali ni woga (wakun’jogopa Allah). Ana jenumanja ngankuitaga mulunda?

حَتَّىٰٓ إِذَا ٱسْتَيْـَٔسَ ٱلرُّسُلُ وَظَنُّوٓا۟ أَنَّهُمْ قَدْ كُذِبُوا۟ جَآءَهُمْ نَصْرُنَا فَنُجِّىَ مَن نَّشَآءُ ۖ وَلَا يُرَدُّ بَأْسُنَا عَنِ ٱلْقَوْمِ ٱلْمُجْرِمِينَ

Transliteration ḥattā idhā is'tayasa l-rusulu waẓannū annahum qad kudhibū jāahum naṣrunā fanujjiya man nashāu walā yuraddu basunā ʿani l-qawmi l-muj'rimīna

Yao Kwikanila ndema jaŵakataga tama Achimitenga (yachikulupi cha makafili), ni ganisya yanti ŵanganyao akanidwe (ni ŵandu ŵao), chikamuchisyo Chetu ni pachayichililaga. Basi ni ŵajokoledwaga ŵatwasachile. Soni ilagasyo Yetu ngaikasausyidwaga kwa ŵandu akuleŵa.

لَقَدْ كَانَ فِى قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِّأُو۟لِى ٱلْأَلْبَـٰبِ ۗ مَا كَانَ حَدِيثًا يُفْتَرَىٰ وَلَـٰكِن تَصْدِيقَ ٱلَّذِى بَيْنَ يَدَيْهِ وَتَفْصِيلَ كُلِّ شَىْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً لِّقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ

Transliteration laqad kāna fī qaṣaṣihim ʿib'ratun li-ulī l-albābi mā kāna ḥadīthan yuf'tarā walākin taṣdīqa alladhī bayna yadayhi watafṣīla kulli shayin wahudan waraḥmatan liqawmin yu'minūna

Yao Chisimu mwa abali syaosi mwana misyungu kwa ŵakwete lunda. Nganijiŵa (Qur’aniji) adisiadisi jakulukanya, nambo jiŵele jakwitichisya (itabu ya Allah) ayila yaili paujo pakwe (mpela Taurat ni Injil), ni kusalichisya mwagopolanya chenene chilichose (chakusosekwa mu Dini), ni (jiŵele soni) chongolo ni chanasa kwa ŵandu ŵaakukulupilila.